Ở tiệm nhỏ có vài người, việc trả lời đánh giá nên chia rõ: lời khen để nhân viên được giao viết, lời chê và chuyện nhạy cảm do chủ tiệm viết hoặc duyệt; mọi đánh giá được đọc ít nhất một lần mỗi ngày vào giờ cố định, lời khen trả lời trong hai ngày, lời chê trong một ngày; cả tiệm dùng chung một giọng và năm luật không được phá. Không có phân chia thì tiệm rơi vào một trong hai cảnh: chẳng ai trả lời vì ai cũng tưởng người kia làm, hoặc ba người trả lời ba giọng khác nhau dưới cùng một trang.
Ví dụ giả định: tiệm giày dép của hai vợ chồng anh L chị M ở khu chợ đêm, có hai bạn nhân viên bán hàng làm ca. Có tuần cả bốn người cùng vào trả lời một lời chê, có tuần cả tuần không ai mở xem. Một lần bạn nhân viên trẻ trả lời khách chê bằng câu đùa, khách chụp lại đăng nhóm. Phần dưới là cách chia vai, lịch đọc, giọng chung, cách dạy nhân viên viết và cách tự đếm.
Hai cảnh hay gặp ở tiệm có vài người
Cảnh thứ nhất: không ai trả lời. Chủ tiệm nghĩ nhân viên rảnh hơn sẽ làm, nhân viên nghĩ chuyện đánh giá là việc của chủ. Hồ sơ trên bản đồ dồn cả chục đánh giá không lời đáp, có cái một sao nằm đó ba tuần. Người đọc sau thấy một tiệm không ai quan tâm khách nói gì.
Cảnh thứ hai ngược lại: ai thấy cũng trả lời. Anh L trả lời một lời chê bằng giọng hơi cứng, chị M thấy vậy vào trả lời thêm một câu mềm hơn, bạn nhân viên lại thêm một câu xin lỗi riêng. Ba lời đáp chồng lên nhau, người đọc thấy tiệm rối và không ai đứng ra nhận. Tệ hơn, bạn nhân viên trẻ trả lời một lời chê đôi giày bị chật bằng câu đùa "Chắc hôm đó chân chị hơi sưng thôi ạ", nghĩ là cho nhẹ không khí, khách lại coi là bị chế giễu.
Cả hai cảnh đều không phải do người trong tiệm thiếu thiện chí. Chỉ là chưa ai nói rõ ai làm gì, lúc nào, bằng giọng nào. Chuyện này giải quyết trong một buổi nói chuyện mười lăm phút và một trang giấy dán ở chỗ chỉ người trong tiệm thấy.
Chia vai theo loại đánh giá
Một bảng đơn giản, dán ở phía sau quầy. Áp dụng cho đánh giá trên bản đồ, trên trang bán hàng và bình luận dưới bài đăng:
| Loại | Ai viết | Ai duyệt | Trong bao lâu |
|---|---|---|---|
| Khen, bốn năm sao | Nhân viên được giao tuần đó | Không cần duyệt, chủ đọc lại cuối tuần | Trong hai ngày |
| Ba sao, lửng lơ | Nhân viên viết nháp | Chị M duyệt trước khi đăng | Trong hai ngày |
| Chê, một hai sao | Chị M viết, hỏi lại người trực hôm đó | Anh L đọc trước khi đăng | Trong một ngày |
| Liên quan tới một nhân viên cụ thể | Chủ tiệm, không phải nhân viên đó | Hai vợ chồng thống nhất | Trong một ngày |
| Sai sự thật, đe doạ, đòi bồi thường | Chủ tiệm | Chưa đăng gì cho tới khi bàn xong, hỏi luật sư nếu có yếu tố pháp lý | Không vội, nhưng không quá hai ngày |
| Câu hỏi về hàng, giờ mở cửa | Ai thấy trước trả lời | Không cần | Trong ngày |
Bảng không cần đẹp. Điều quan trọng là mọi người biết ai là người cuối cùng chịu trách nhiệm với từng loại, và nhân viên không bao giờ phải tự đứng ra đáp lời chê nhắm vào chính mình.
Lịch đọc mỗi ngày: mười phút, giờ cố định
Đọc đánh giá không cần ngồi riêng, chỉ cần gắn vào một việc đã có sẵn trong ngày:
- Chọn một giờ cố định ít khách. Ở tiệm anh L là lúc mở cửa bốn giờ chiều, trước khi chợ đêm đông.
- Người được giao tuần đó mở bản đồ, trang bán hàng và các bài đăng gần nhất, xem có gì mới từ hôm qua.
- Lời khen và câu hỏi thì trả lời luôn. Lời ba sao viết nháp vào ghi chú, nhắn chị M. Lời chê thì chụp màn hình gửi vào nhóm nhắn tin của tiệm, kèm một câu: "Chị ơi có một đánh giá hai sao về đôi sandal nâu, hôm thứ Bảy em Hạnh trực."
- Chủ tiệm trả lời tin trong nhóm trước khi tiệm đông, hẹn giờ sẽ đăng lời đáp: "Chị đọc rồi, tối nay chị gọi hỏi Hạnh rồi chị trả lời khách trước mười giờ."
- Cuối tuần, chủ tiệm lướt lại tất cả lời đáp trong tuần, năm phút, xem có câu nào lạc giọng.
Đổi người được giao mỗi tuần để ai cũng quen, và để không ai phải ôm việc này mãi. Nếu tiệm chỉ có chủ, mười phút đó gắn vào lúc uống cà phê buổi sáng.
Giọng chung của cả tiệm: năm luật không phá
Xưng hô một kiểu. Cả tiệm thống nhất xưng "tiệm" hoặc "bên em", gọi khách "anh", "chị". Không người xưng "shop", người xưng "mình". Lời đáp đứng cạnh nhau mà xưng hô lộn xộn thì người đọc thấy như nhiều cửa hàng khác nhau.
Không đùa khi khách chê. Lời khen thì vui tươi thoải mái, nhưng lời chê thì không đùa, không dùng biểu tượng cười, kể cả khi lời chê nghe buồn cười. Câu đùa của bạn nhân viên trẻ ở trên là bài học của cả tiệm.
Không nêu tên nhân viên trong lời chê. Kể cả khi khách nêu. Lời đáp viết "bạn nhân viên đứng quầy hôm đó", và chủ tiệm nhận trách nhiệm thay. Tên nhân viên chỉ xuất hiện trong lời khen, khi nhân viên đồng ý.
Không lộ thông tin khách. Không ghi số đơn, số điện thoại, địa chỉ, khách mua gì ngày nào trong lời đáp công khai. Muốn tra thì mời khách nhắn riêng.
Một lời chê, một lời đáp. Chỉ người được phân công đáp. Người khác thấy chưa ổn thì nhắn trong nhóm của tiệm, không vào đáp chồng lên. Nếu cần sửa thì người đã đáp sửa lời của chính mình.
Một câu mẫu để nhân viên bám khi lúng túng. "Dạ tiệm cảm ơn anh chị đã ghé và để lại lời nhắn. Tiệm đã đọc và chủ tiệm sẽ liên lạc với anh chị trong hôm nay." Câu này nhân viên được phép dùng khi gặp lời chê mà chủ tiệm chưa kịp xem, để khách không thấy bị bỏ mặc.
Dạy nhân viên viết: một buổi tập ba mươi phút
Nhân viên trẻ thường viết lời đáp hoặc quá cứng như văn mẫu, hoặc quá suồng sã như nhắn bạn. Cách dạy nhanh nhất là tập trên đánh giá cũ. Chọn năm đánh giá đã có của tiệm: ba lời khen khác nhau, một lời ba sao, một lời chê. Mỗi người tự viết lời đáp vào giấy trong năm phút, rồi đọc to cho nhau nghe.
Chủ tiệm không chấm điểm, chỉ hỏi ba câu cho mỗi lời đáp: "Lời này có nhắc đúng chuyện khách nói không? Người lạ đọc có thấy tiệm đang cãi không? Có câu nào lộ thông tin của khách hay của bạn nào trong tiệm không?" Ba câu này nhân viên nhớ lâu hơn mọi bản hướng dẫn.
Sau buổi tập, giao cho nhân viên trả lời lời khen trước, hai tuần đầu chủ tiệm đọc lại cuối ngày. Khi thấy lời đáp đã ổn đều, để nhân viên tự đăng, chỉ đọc lại cuối tuần. Lời chê vẫn để chủ tiệm. Nhân viên làm lâu, viết tốt, có thể được viết nháp lời ba sao. Đừng giao lời chê cho nhân viên chỉ vì chủ tiệm bận, vì chính người viết sẽ là người khách nhắn lại khi bực.
Khi chủ tiệm đi vắng vài ngày
Tiệm gia đình hay có lúc chủ về quê, đi nhập hàng. Chuẩn bị trước khi đi:
- Giao rõ một người tạm giữ việc đọc đánh giá, nói rõ người đó được trả lời loại nào.
- Lời chê trong lúc chủ vắng: người tạm giữ chỉ đăng câu mẫu "chủ tiệm sẽ liên lạc", rồi gửi vào nhóm, chủ trả lời qua điện thoại khi có mạng.
- Không để nhân viên tự hứa đổi trả, hoàn tiền trong lời đáp công khai khi chủ chưa đồng ý.
- Nếu có chuyện lớn như nhiều lời chê dồn dập trong một ngày, người tạm giữ gọi chủ ngay, không đợi.
- Khi chủ về, đọc lại mọi lời đáp trong mấy ngày vắng, sửa câu nào lạc giọng.
Một chi tiết hay bị quên: trước khi đi, chủ tiệm nên dặn người tạm giữ ghi lại mọi lời chê nhận được tại quầy trong mấy ngày vắng, không chỉ lời chê trên mạng. Khách hay phàn nàn trực tiếp với nhân viên rồi mới về viết đánh giá, nên khi chủ đọc lời chê trên bản đồ, đã có sẵn bối cảnh từ sổ quầy để trả lời cho đúng.
Không cần cài thêm ứng dụng quản lý hay thuê người ngoài trả lời. Tiệm nhỏ có lợi thế là người trả lời chính là người đã đứng bán, giọng thật hơn bất kỳ người làm thuê nào.
Tự đếm sau bốn tuần
Cuối mỗi tuần, người được giao ghi vào một trang sổ: số đánh giá mới, số đã trả lời, số trả lời đúng hạn (khen trong hai ngày, chê trong một ngày), và số lời đáp chủ tiệm phải sửa lại. Sau bốn tuần, nhìn hai con số. Tỷ lệ đã trả lời nên gần đủ, không còn đánh giá nào nằm trơ quá ba ngày. Số lời đáp phải sửa lại nên giảm dần theo tuần, nghĩa là nhân viên đã quen giọng chung.
Một cách kiểm khác không cần sổ: mở hồ sơ tiệm trên bản đồ bằng điện thoại của một người không làm trong tiệm, lướt mười đánh giá gần nhất. Đọc lời đáp như người lạ. Có thấy cùng một giọng không? Có lời chê nào chưa ai đáp không? Có câu nào nghe như cãi không? Làm việc này một lần mỗi tháng.
Khi nào đổi cách: nếu nhân viên liên tục trễ hạn, giờ đọc đang chọn chưa hợp, đổi sang giờ khác. Nếu chủ tiệm là người hay trễ với lời chê, cân nhắc giao cho người kia trong hai vợ chồng. Nếu vẫn có lời đáp chồng lên nhau, nhắc lại luật một lời chê một lời đáp trong buổi họp đầu tuần.
Câu hỏi thường gặp
Nhân viên có nên được trả lời đánh giá chê không?
Ở tiệm nhỏ, lời chê nên do chủ tiệm viết hoặc duyệt. Nhân viên chỉ đăng câu mẫu báo chủ tiệm sẽ liên lạc khi chủ chưa kịp xem. Lời chê nhắm vào một nhân viên thì tuyệt đối không để chính người đó trả lời.
Trả lời đánh giá trong bao lâu là hợp lý?
Lời chê nên được trả lời trong vòng một ngày, lời khen trong vòng hai ngày. Quan trọng hơn con số là việc mọi đánh giá được đọc mỗi ngày vào một giờ cố định, để không cái nào nằm trơ cả tuần.
Có nên ký tên người trả lời dưới mỗi lời đáp không?
Với lời chê, chủ tiệm ký tên mình giúp khách thấy có người chịu trách nhiệm. Với lời khen, ký tên nhân viên được nhắc nếu họ đồng ý. Không bắt buộc ký mọi lời đáp, nhưng thống nhất cách làm trong cả tiệm.
Làm sao để nhiều người trả lời mà vẫn cùng một giọng?
Thống nhất cách xưng hô, năm luật không phá và một câu mẫu cho lúc lúng túng, dán ở sau quầy. Tập một buổi trên đánh giá cũ, rồi chủ tiệm đọc lại lời đáp cuối tuần trong vài tuần đầu.
Có cần dùng phần mềm để chia việc trả lời đánh giá không?
Không cần với tiệm vài người. Một bảng chia vai dán sau quầy, một giờ đọc cố định và một nhóm nhắn tin chung của tiệm là đủ. Phần mềm chỉ thêm việc phải học và thêm tiền.
Nếu hai người trong tiệm đã lỡ trả lời chồng lên nhau thì sửa thế nào?
Thống nhất giữ lại một lời đáp đầy đủ nhất, người kia xoá lời đáp của mình nếu nền tảng cho phép. Nếu không xoá được, không viết thêm lời thứ ba để giải thích. Sau đó nhắc lại luật mỗi lời chê chỉ một người đáp.