Muốn khách quen giới thiệu khách mới, tiệm nhỏ chỉ cần ba thứ chạy được trong một tuần: một món thưởng rõ ràng cho cả người giới thiệu lẫn người được giới thiệu, một câu mời ngắn nói đúng lúc khách đang vui, và một cuốn sổ ghi ai dẫn ai tới. Không cần phần mềm, không cần in tờ rơi hàng loạt, không cần giảm giá sâu. Cái khó nằm ở chỗ làm đều tay mỗi ngày, chứ không nằm ở ý tưởng.
Bài đi theo một ví dụ giả định: tiệm sửa xe máy của anh Tâm dưới mái hiên đầu hẻm, khách chủ yếu là người trong mấy dãy nhà gần đó và vài anh chạy xe giao hàng. Khách quen của anh đông, nhưng lâu lâu mới có một người mới bảo "anh Hùng bên kia chỉ qua". Dưới đây là lịch bảy ngày để biến những lần giới thiệu tình cờ đó thành việc có chủ đích, kèm câu nói mẫu, những sai hay gặp và cách đếm sau một tháng.
Vì sao khách quen ít khi tự giới thiệu, dù họ rất hài lòng
Khách quen của tiệm sửa xe hài lòng thật. Họ quay lại thay nhớt, vá xe, chỉnh phanh, có người gửi xe cả buổi để anh Tâm làm cho kỹ. Nhưng hài lòng không tự biến thành lời giới thiệu. Lý do đơn giản: khách không nghĩ tới tiệm lúc người quen của họ cần sửa xe. Người bạn kể "xe tao kêu lạch cạch" trong lúc ăn trưa, còn khách quen thì đang nghĩ chuyện khác, và tên tiệm không hiện ra trong đầu đúng lúc đó.
Lý do thứ hai là ngại. Giới thiệu một tiệm sửa xe là gánh một phần trách nhiệm: lỡ người bạn bị làm ẩu, bị tính giá cao, người giới thiệu mất mặt. Nên khách chỉ giới thiệu khi chắc chắn, và khi có một cái cớ nhẹ nhàng để mở lời. Một tấm thẻ nhỏ trong ví, một câu "anh đưa cái này cho bạn, qua tiệm được thay nhớt miễn phí công" là cái cớ đó.
Lý do thứ ba ít ai nói: khách không biết tiệm có muốn thêm khách hay không. Tiệm lúc nào cũng thấy đông, anh thợ lúc nào cũng tất bật, khách nghĩ dẫn thêm người tới chỉ làm anh cực thêm. Một lời mời nói thẳng từ chủ tiệm gỡ được cái ngại này.
Dấu hiệu tiệm của bạn đang ở đúng chỗ này: khách cũ quay lại đều, khen thật lòng, nhưng khi hỏi khách mới "anh biết tiệm qua đâu" thì phần lớn trả lời "đi ngang thấy". Đó là lúc chương trình giới thiệu có ích nhất, vì nền đã có, chỉ thiếu cái cớ và lời mời.
Lịch bảy ngày: làm gì vào ngày nào
Anh Tâm làm một mình với một cậu học việc, nên lịch dưới đây cố ý để mỗi ngày chỉ tốn chừng nửa tiếng ngoài giờ sửa xe.
- Ngày một, chọn món thưởng. Ngồi tối, liệt kê những việc tiệm làm được mà khách quý nhưng tiệm tốn ít: miễn công thay nhớt, kiểm tra phanh và đèn miễn phí, bơm và cân lốp, rửa sơ xe. Chọn một món cho người được giới thiệu và một món cho người giới thiệu. Ví dụ giả định: người mới được miễn công lần đầu, người giới thiệu được một lần thay nhớt miễn công.
- Ngày hai, làm thẻ. Mua một xấp giấy bìa cứng, cắt cỡ bằng nửa danh thiếp, viết tay hoặc đóng dấu tên tiệm, chừa một dòng trống để ghi tên người giới thiệu. Làm chừng năm mươi tấm là đủ cho một tháng đầu.
- Ngày ba, mua một cuốn sổ ô ly, kẻ năm cột: ngày, tên khách mới, ai giới thiệu, đã trao thưởng cho người mới chưa, đã trao thưởng cho người giới thiệu chưa. Treo sổ cạnh chỗ để tiền, không cất trong ngăn kéo.
- Ngày bốn, tập câu mời. Anh Tâm và cậu học việc tập nói to một câu ngắn cho tới khi nói trơn, không nhìn giấy.
- Ngày năm và sáu, bắt đầu mời, nhưng chỉ mời khách quen đang vui. Mỗi ngày chỉ cần mời năm người.
- Ngày bảy, ngồi đọc sổ: đã phát bao nhiêu thẻ, khách nói gì khi nhận thẻ, có ai từ chối không, câu mời có chỗ nào sượng. Sửa câu, sửa món thưởng nếu cần, rồi chạy tiếp ba tuần.
Cả tuần không có ngày nào in tờ rơi, không có ngày nào nhắn tin cho người lạ. Mọi việc xoay quanh khách đã quen tiệm, vì họ là người duy nhất có thể kể về tiệm với giọng của người từng dùng.
Câu mời tại tiệm, theo từng lúc
Lúc trả xe, khách vừa khen. Khách nổ máy, nghe êm, buột miệng "đi ngon rồi anh". Đó là lúc tốt nhất: "Dạ, anh có bạn bè ai xe hay trục trặc thì đưa tấm này, qua tiệm em được miễn công lần đầu, anh cũng được một lần thay nhớt miễn công." Đưa thẻ bằng hai tay, không nói thêm.
Lúc khách ngồi chờ. Khách ngồi ghế nhựa lướt điện thoại, tiệm đang không gấp: "Anh ơi, tiệm em mới làm cái thẻ giới thiệu, anh cầm vài tấm, ai cần thì anh đưa giúp em nhé." Câu này không ép, khách cầm hay không cũng được.
Với khách lớn tuổi. Cô chú hàng xóm ít khi đi đâu xa, nhưng hay nói chuyện trong xóm: "Cô ơi, cô quen ai trong xóm cần sửa xe thì cô cứ bảo qua tiệm, nói tên cô là con biết, con làm kỹ cho." Với người lớn tuổi, cái tên của họ quan trọng hơn tấm thẻ.
Với anh chạy giao hàng. Họ đi cả ngày, quen nhiều người cùng nghề: "Anh em giao hàng của anh ai bể bánh dọc đường thì gọi tiệm, nhắc tên anh là em ưu tiên làm trước." Ưu tiên làm trước là món thưởng mà người chạy xe kiếm tiền theo giờ quý hơn cả giảm giá.
Khi khách từ chối. Khách bảo "thôi anh, bạn bè anh ở xa". Chỉ cần đáp "Dạ không sao anh, khi nào cần anh cứ ghé." và thôi. Không nhắc lại lần sau, không nài.
Hay làm và nên làm trong tháng đầu
Những lỗi dưới đây gặp nhiều ở tiệm nhỏ mới làm chương trình giới thiệu, và cái nào cũng làm chương trình chết lặng sau hai tuần.
| Hay làm | Vì sao phản tác dụng | Nên làm |
|---|---|---|
| Phát thẻ cho mọi khách, kể cả khách lần đầu | Khách lần đầu chưa biết tiệm làm thế nào, thẻ vào sọt rác, tiệm tưởng chương trình không ai quan tâm | Chỉ phát cho khách đã quay lại ít nhất hai lần, hoặc khách vừa khen |
| Thưởng bằng giảm giá phần trăm | Tiền công sửa xe nhỏ, giảm mười phần trăm khách không thấy gì; giảm sâu thì tiệm lỗ | Thưởng bằng một việc cụ thể khách hình dung được: thay nhớt miễn công, kiểm phanh |
| Nhớ trong đầu ai giới thiệu ai | Ba tuần sau quên, người giới thiệu hỏi thưởng mà tiệm ấp úng, mất lòng | Ghi sổ ngay khi khách mới đưa thẻ, trước khi nhận xe |
| Nói câu mời dài, giải thích luật | Khách nghe tới đoạn thứ ba là lơ đãng, có người tưởng bị chào hàng | Một câu, hai vế: bạn được gì, anh được gì |
| In tờ rơi dán khắp cột điện | Người lạ không tin tờ rơi, và đó không phải là truyền miệng | Để khách quen làm người đưa tin, tiệm chỉ trao công cụ |
Có một cái không cần làm trong tháng đầu: lập trang riêng trên mạng xã hội cho chương trình. Khách quen của tiệm sửa xe đầu hẻm không đi tìm chương trình trên mạng; họ nghe từ chính miệng anh thợ.
Trao thưởng: phần ai cũng quên
Một chương trình giới thiệu sống hay chết nằm ở lần trao thưởng đầu tiên cho người giới thiệu. Khách mới tới, đưa thẻ có tên anh Hùng, được miễn công. Rất nhiều tiệm dừng ở đó. Anh Hùng không biết bạn mình đã tới, không biết mình có phần thưởng, và lần sau cũng không buồn giới thiệu nữa.
Anh Tâm làm khác. Ngay tối hôm đó, anh nhắn cho anh Hùng: "Anh Hùng ơi, bạn anh tên Phúc hôm nay qua tiệm vá xe rồi, em cảm ơn anh nhiều. Lần tới anh ghé em thay nhớt miễn công cho anh nhé." Tin nhắn có tên người bạn, có việc đã làm, có phần thưởng cụ thể. Anh Hùng đọc xong thấy mình được nhớ, và rất hay kể lại với anh Phúc rằng tiệm nhắn cảm ơn.
Nếu không có số điện thoại của người giới thiệu, ghi vào sổ, lần tới họ ghé thì nói ngay khi họ dựng xe: "Anh ơi, tuần rồi bạn anh qua đây, lần này em miễn công cho anh nha." Đừng đợi họ hỏi. Người giới thiệu mà phải tự hỏi thưởng thì lần sau sẽ không giới thiệu.
Thưởng đúng lời đã hứa, không thêm điều kiện mới. Đã nói miễn công thay nhớt thì không được bảo "phải thay nhớt loại đắt mới tính". Một lần nói một đằng làm một nẻo là cả xóm biết.
Đếm sau bốn tuần và khi nào đổi cách
Cuối tháng, anh Tâm mở sổ ra đếm ba con số. Một là số thẻ đã phát ra. Hai là số thẻ quay về, tức số khách mới mang thẻ hoặc nhắc tên người quen. Ba là số người giới thiệu khác nhau, vì mười khách mới do một người dẫn tới khác hẳn mười khách mới do mười người dẫn tới. Ghi ba số đó lên trang cuối sổ, kèm tháng.
Ví dụ giả định để đọc số: phát bốn mươi thẻ, về sáu, do bốn người giới thiệu. Sáu trên bốn mươi là chừng một phần bảy, với tiệm sửa xe đầu hẻm đó là con số đáng giữ. Nếu phát bốn mươi mà về không hoặc một, có ba chỗ cần xem lại: thẻ phát cho đúng người chưa, món thưởng có đủ hấp dẫn để khách nhớ không, và câu mời có nói đúng lúc khách đang vui không.
Cũng đếm thêm một thứ không nằm trong sổ: khách mới tới bằng thẻ có quay lại lần hai không. Nếu khách mới chỉ tới một lần lấy phần miễn công rồi đi, chương trình đang kéo người săn đồ miễn phí chứ không kéo khách. Khi đó đổi món thưởng của người mới sang thứ chỉ có giá trị ở lần sau, ví dụ kiểm phanh miễn phí ở lần ghé thứ hai.
Đừng kết luận sau một tuần. Truyền miệng chậm: khách cầm thẻ hôm nay, có khi ba tuần sau bạn họ mới hư xe. Bốn tuần là mức tối thiểu để đọc số, tám tuần mới đủ để quyết định giữ hay đổi.
Câu hỏi thường gặp
Tiệm nhỏ có cần chương trình giới thiệu không, hay cứ làm tốt là khách tự kể?
Làm tốt là điều kiện cần, nhưng khách hài lòng thường không nhớ tới tiệm đúng lúc bạn họ cần. Một chương trình nhỏ với tấm thẻ và câu mời cho khách cái cớ để mở lời, và cho tiệm cách biết ai đang kể về mình.
Nên thưởng cho người giới thiệu hay người được giới thiệu?
Thưởng cả hai phía thường chạy tốt hơn ở tiệm nhỏ, vì người giới thiệu có quà để trao cho bạn chứ không chỉ nhận phần cho mình. Phần của người mới nên là thứ dùng ngay, phần của người giới thiệu nên là thứ kéo họ quay lại.
Thẻ giới thiệu có cần in đẹp không?
Không cần. Giấy bìa cứng cắt nhỏ, viết tay hoặc đóng dấu là đủ cho tháng đầu. Khách quan tâm tới món thưởng và lời mời của chủ tiệm hơn là độ bóng của tấm thẻ; in đẹp nên để sau khi chương trình đã chạy được.
Mỗi ngày nên mời bao nhiêu khách?
Ba tới năm khách quen đang vui là vừa với tiệm làm một hai người. Mời nhiều hơn dễ thành nói máy móc, khách cảm thấy bị chào hàng. Chất lượng của lời mời quan trọng hơn số lượng.
Khách mới tới bằng thẻ nhưng không nói tên người giới thiệu thì sao?
Hỏi nhẹ lúc nhận xe: "Anh cầm thẻ của ai vậy anh, để em cảm ơn người ta." Phần lớn khách vui vẻ nói. Nếu khách không nhớ, vẫn trao thưởng cho khách mới và ghi sổ là không rõ người giới thiệu.
Bao lâu thì biết chương trình có hiệu quả?
Đọc số lần đầu sau bốn tuần, quyết định giữ hay đổi sau khoảng tám tuần. Đếm số thẻ phát ra, số thẻ quay về, số người giới thiệu khác nhau và số khách mới quay lại lần hai.