Thẻ giới thiệu cho tiệm nhỏ chỉ cần một mảnh giấy bìa cỡ nửa danh thiếp, ghi tên tiệm, món thưởng một dòng và một mã riêng của khách quen đã phát thẻ; mã nên là tên gọi kèm hai số cuối điện thoại hoặc số thứ tự trong sổ, đủ ngắn để khách mới đọc lên được và đủ riêng để tiệm biết ai giới thiệu. Mỗi thẻ quay về được ghi vào một cuốn sổ năm cột. Không cần máy in, không cần phần mềm.
Ví dụ trong bài là tiệm may đo của cô Liên trong một dãy sạp ở chợ, khách chủ yếu là phụ nữ trung niên may áo dài, đồ bộ, sửa quần. Khách của cô kể cho nhau rất nhiều, nhưng cô không bao giờ biết ai đã kể. Phần dưới đi từ cách làm thẻ, đặt mã, ghi sổ, phát thẻ, tới cách đọc những tấm thẻ quay về.
Thẻ cần gì và không cần gì
Cô Liên mua một xấp bìa cứng màu kem, cắt bằng kéo may thành những mảnh cỡ nửa danh thiếp. Mỗi tấm chỉ có bốn thứ:
- Tên tiệm và chỗ ở, viết ngắn như khách vẫn gọi: "Tiệm may cô Liên, sạp trong cùng dãy vải". Không cần địa chỉ đầy đủ, khách đi chợ tự biết.
- Món thưởng một dòng: "Người mang thẻ: sửa miễn phí một món nhỏ". Ví dụ giả định, mỗi tiệm chọn món riêng.
- Một ô trống để ghi mã của người giới thiệu.
- Hạn dùng, ví dụ "dùng trong ba tháng". Hạn giúp khách mới không cất thẻ quên, và giúp tiệm không phải giữ lời hứa mãi mãi.
Không cần logo, không cần màu sắc cầu kỳ, không cần mã quét điện thoại. Khách của tiệm may trong chợ phần lớn ngoài năm mươi tuổi, họ cầm một tấm bìa có chữ viết tay thấy dễ chịu hơn một tấm thẻ bóng loáng. Cũng không cần in sẵn năm trăm tấm; làm năm chục tấm cho một tháng, hết thì làm thêm, để còn sửa nội dung nếu thấy chưa ổn. Thẻ viết tay có một cái lợi ít ai nghĩ tới: khách thấy cô chủ tự tay viết, họ quý tấm thẻ hơn và ít vứt đi hơn.
Đặt mã riêng cho từng khách quen
Mã phải đọc lên được. Khách mới sẽ đọc mã cho cô Liên nghe, không phải gõ vào máy. Một mã kiểu "XK7B2" vô nghĩa, khách đọc nhầm. Mã tốt là thứ có nghĩa với người ta: tên gọi cộng hai chữ số.
Dùng tên gọi kèm số thứ tự trong sổ. Cô Liên đánh số khách quen theo thứ tự trong sổ: chị Hoa là số mười hai, nên mã là "Hoa 12". Hai chị cùng tên Hoa thì số khác nhau, không bao giờ trùng.
Không dùng số điện thoại đầy đủ. Thẻ đi qua tay nhiều người. Ghi nguyên số điện thoại của khách quen lên thẻ là để lộ thông tin của họ cho người lạ. Nếu muốn dùng số, chỉ dùng hai số cuối.
Viết mã khi trao thẻ, trước mặt khách. Cô viết mã ngay lúc đưa: "Chị Hoa ơi, em ghi mã của chị vô đây nè, bạn chị đưa thẻ này là em biết chị giới thiệu." Khách thấy tên mình trên thẻ, họ có cảm giác đó là thẻ của riêng họ.
Ghi số thẻ đã trao. Trong sổ, cạnh tên chị Hoa, ghi "đã đưa năm thẻ, ngày mười". Sau này nhìn là biết người nào cầm nhiều thẻ mà chưa có ai quay về.
Cuốn sổ năm cột
Cô Liên dùng một cuốn sổ ô ly, chia làm hai phần. Phần đầu là danh sách khách quen có mã. Phần sau là sổ thẻ quay về, kẻ năm cột như dưới đây. Dòng ví dụ là giả định.
| Ngày | Khách mới (tên gọi) | Mã người giới thiệu | Đã trao thưởng khách mới | Đã trao thưởng người giới thiệu |
|---|---|---|---|---|
| Mười hai | Chị Thảo, may bộ đồ bộ | Hoa 12 | Rồi, sửa lai quần | Chưa, chờ chị Hoa ghé |
| Mười lăm | Cô Năm, sửa áo dài | Lan 05 | Rồi | Rồi, ngày mười tám |
| Hai mươi | Em Vy, may áo sơ mi | Không rõ | Rồi | Không áp dụng |
Cột cuối cùng là cột quan trọng nhất và là cột dễ bỏ trống nhất. Mỗi tuần một lần, cô Liên dò cột này, thấy ai còn "chưa" thì nhắn tin hoặc ghi chú để nhắc khi họ ghé. Khách mới mà mã ghi "không rõ" thì vẫn trao thưởng cho khách mới, không bắt họ nhớ, và không cố đoán ra người giới thiệu. Sổ đặt cạnh bàn máy may, mở sẵn ở trang đang dùng, kẹp một cây bút bằng dây thun. Sổ cất trong ngăn kéo là sổ không ai ghi.
Phát thẻ cho ai, bao nhiêu tấm, lúc nào
Thẻ chỉ có ý nghĩa khi nằm trong tay người thật sự sẽ kể. Cô Liên không phát cho khách đi ngang hỏi giá, không để thẻ trên bàn cho ai lấy cũng được. Cô chỉ phát cho khách đã may ở tiệm ít nhất hai lần, hoặc khách vừa thử đồ xong và khen vừa người. Lúc khách đứng trước gương xoay qua xoay lại, cô nói: "Chị mặc lên đẹp ghê. Chị cầm mấy tấm này, ai hỏi may ở đâu thì chị đưa, bạn chị được sửa miễn phí một món, chị lần sau được may cái túi vải."
Mỗi lần phát ba tới năm tấm. Phát một tấm thì khách phải chọn người, ngại; phát mười tấm thì khách cất đâu không nhớ. Với khách nào hay đi tập thể dục buổi sáng, đi họp tổ dân phố, sinh hoạt hội nhóm trong khu, có thể phát nhiều hơn một chút, vì họ gặp nhiều người.
Phát kèm vào gói đồ khi khách lấy đồ may xong cũng là một cách. Cô kẹp thẻ vào nếp áo, khách về mở ra thấy. Cách này hợp với khách ít nói, không thích nghe mời trực tiếp.
Có một kiểu phát thẻ nên tránh: dúi thẻ cho khách lúc khách đang trả tiền và đếm lại tiền thối. Lúc đó khách không nghe gì, thẻ nhét vào túi rồi vào máy giặt.
Khi khách mới mang thẻ tới
Cô Liên học được một điều sau vài tuần đầu: khách mới mang thẻ tới thường ngại đưa ra. Họ cầm thẻ trong tay, hỏi giá trước, rồi mới rụt rè chìa thẻ. Nên cô chủ động hỏi khi thấy khách lạ: "Chị có ai quen giới thiệu qua tiệm không chị? Có thẻ thì chị đưa em, chị được sửa miễn phí một món." Câu hỏi này gỡ cái ngại cho khách.
Nhận thẻ, đọc mã to lên một lần: "À, chị Hoa giới thiệu, chị Hoa may ở đây lâu rồi đó." Câu này làm hai việc: xác nhận với khách mới là họ đã đến đúng chỗ, và cho họ thấy người giới thiệu của họ được tiệm quý. Ghi sổ ngay, trước khi lấy số đo. Để lát ghi là quên.
Giữ lại tấm thẻ, kẹp vào trang sổ. Thẻ đã dùng không trả lại, để không bị dùng lần hai. Nếu khách mới muốn giữ thẻ làm kỷ niệm, đưa cho họ một tấm mới có mã của chính họ, và thế là họ cũng thành người giới thiệu.
Trao thưởng cho khách mới ngay trong lần đó, không hẹn lần sau. Món thưởng của người mới phải dùng được ngay, vì họ chưa có lý do gì để tin lời hứa của tiệm.
Báo cho người giới thiệu khi thẻ quay về
Tấm thẻ quay về là tin vui của hai người: tiệm có khách mới, và khách quen có người nghe lời mình. Nhưng nếu tiệm không báo, chỉ tiệm biết tin vui đó. Cô Liên tập thói quen nhắn ngay trong ngày, lúc dọn tiệm buổi chiều: "Chị Hoa ơi, hôm nay bạn chị tên Thảo qua tiệm may bộ đồ bộ, em cảm ơn chị nhiều nha. Lần tới chị ghé em may cái túi vải cho chị."
Tin nhắn chỉ nêu tên gọi của người bạn, không nêu người đó may gì nếu thấy có thể là chuyện riêng, ví dụ sửa đồ cho vừa sau khi sinh con hay may đồ đi viện. Khi không chắc, viết chung: "Bạn chị hôm nay qua tiệm rồi, em cảm ơn chị." Người giới thiệu không cần biết chi tiết, họ chỉ cần biết lời mình đã có người nghe.
Với khách lớn tuổi không dùng tin nhắn, cô Liên ghi vào cột cuối của sổ một dấu hoa thị, nghĩa là nhắc tận miệng khi gặp. Lần cô Năm đi chợ ngang sạp, cô gọi lại: "Cô Năm ơi, bạn cô qua may áo rồi đó, lần này cô sửa đồ con không lấy tiền nha." Câu nói giữa chợ, có người khác nghe, lại thành một lời kể nữa về tiệm.
Nếu khách mới không muốn người giới thiệu biết mình đã tới, chuyện này thỉnh thoảng có, thì tôn trọng ý họ. Vẫn trao thưởng cho người giới thiệu ở lần sau, chỉ nói "có người quen chị ghé tiệm" mà không nêu tên. Giữ kín chuyện của khách là thứ khiến người ta yên tâm giới thiệu tiếp.
Đọc những tấm thẻ quay về sau một tháng
Cuối tháng, cô Liên lấy hết thẻ đã kẹp trong sổ ra xếp theo mã. Ví dụ giả định: phát sáu mươi thẻ cho mười lăm khách quen, quay về chín thẻ. Chín thẻ đó đến từ bốn người. Chị Hoa một mình chiếm bốn thẻ.
Đọc ra ba điều. Thứ nhất, tỉ lệ quay về chừng một phần bảy, với tiệm may trong chợ là chấp nhận được. Thứ hai, phần lớn lời giới thiệu đến từ một nhóm nhỏ người hay giao thiệp, nên lần sau phát thẻ cho những người như chị Hoa nhiều hơn. Thứ ba, mười một khách quen cầm thẻ mà chưa có ai quay về; không cần trách, có thể họ chưa gặp ai cần may.
Nhìn thêm cột thứ hai của sổ, xem khách mới may gì. Nếu đa số chỉ tới sửa miễn phí một món rồi không quay lại, món thưởng đang kéo người săn đồ miễn phí. Lúc đó đổi món thưởng của người mới thành giảm tiền công ở món may đầu tiên, để chỉ người thật sự định may mới dùng.
Khi nào thôi dùng thẻ giấy: khi tiệm đã có thói quen hỏi mọi khách mới "chị biết tiệm qua ai" và ghi sổ được đều, thì có thể bỏ thẻ, chỉ giữ câu hỏi và món thưởng. Nhưng với tiệm mới bắt đầu, thẻ giấy là cách dễ nhất để biết ai đang kể về mình.
Câu hỏi thường gặp
Có cần in thẻ giới thiệu ở tiệm in không?
Không bắt buộc. Bìa cứng cắt tay, viết hoặc đóng dấu tên tiệm là đủ cho một hai tháng đầu. Khi nội dung thẻ đã ổn định và chương trình chạy được, in một lần với số lượng vừa phải để tiết kiệm thời gian viết tay.
Mã giới thiệu nên đặt thế nào cho dễ nhớ?
Dùng tên gọi của khách quen kèm số thứ tự trong sổ, ví dụ Hoa 12. Mã kiểu này đọc lên được, không trùng giữa hai người cùng tên, và không làm lộ thông tin cá nhân như số điện thoại đầy đủ.
Khách mới quên mang thẻ thì có được thưởng không?
Nên vẫn trao thưởng nếu khách nói rõ tên người giới thiệu và tiệm tra được trong sổ. Bắt khách mang thẻ bằng được khiến lần đầu ghé thành phiền phức. Ghi sổ như bình thường, chỉ ghi chú là không có thẻ.
Thẻ giới thiệu có nên có hạn dùng không?
Nên có, ví dụ ba tháng. Hạn dùng nhắc khách mới đừng cất thẻ quên, và giúp tiệm không phải giữ lời hứa với thẻ phát từ quá lâu. Khi đổi món thưởng, thẻ cũ còn hạn vẫn được tính theo món đã ghi trên thẻ.
Một khách quen nên được phát bao nhiêu thẻ?
Ba tới năm tấm mỗi lần là vừa. Ít quá khách phải chọn người nên ngại, nhiều quá khách cất quên. Với khách hay giao thiệp, sinh hoạt hội nhóm, có thể phát thêm khi họ báo đã đưa hết.
Có nên làm mã quét điện thoại thay cho thẻ giấy không?
Với khách lớn tuổi và tiệm trong chợ, thẻ giấy dễ dùng hơn. Mã quét chỉ đáng làm khi khách chủ yếu là người trẻ đặt hàng qua điện thoại, và tiệm có người theo dõi được. Bắt đầu đơn giản trước, đổi sau khi đã biết khách quen dùng gì.