Viết hoặc nhờ người viết đánh giá xấu cho tiệm đối thủ là việc vừa sai vừa lỗ: đưa thông tin không đúng làm hại uy tín người khác có thể dẫn tới trách nhiệm pháp lý và đòi bồi thường, nền tảng gỡ nội dung và có thể xử lý tài khoản, còn trong một khu phố nhỏ chuyện ai làm thường bị lộ và khách quay sang thương đối thủ. Cạnh tranh sạch với quán bên cạnh là làm cho khách của mình có thêm lý do để kể, chọn khác đối thủ ở giờ bán, món, cách phục vụ, và giữ quan hệ hàng xóm tử tế.
Ví dụ giả định: chị Ngọc bán bánh mì ở đầu hẻm mười hai năm. Tháng trước, một xe bánh mì mới dựng cách chị hai mươi mét, giá thấp hơn năm nghìn, có đèn sáng và nhạc. Doanh thu buổi sáng của chị tụt rõ. Ngồi cà phê với chị bạn bán tạp hoá, chị được gợi ý: "Nhờ mấy đứa cháu vào chấm một sao bên đó, viết là bánh nguội, ăn đau bụng." Bài này nói vì sao chị nên gạt gợi ý đó đi ngay, và làm gì với mười hai năm lợi thế của mình.
Vì sao lời gợi ý này đến đúng lúc yếu lòng
Chủ tiệm nhỏ ít khi tự nghĩ ra chuyện chơi xấu. Thường là một lời gợi ý vu vơ của người quen, đến vào tuần doanh thu tụt, khi chủ tiệm đã mệt và thấy bất công. Cảm giác "mình bán đàng hoàng mười mấy năm, người ta tới giành khách" khiến việc chấm một sao nghe như đòi lại công bằng, không giống một hành vi xấu.
Thêm vào đó là cảm giác không ai biết. Chỉ là vài dòng trên điện thoại, viết bằng tài khoản của cháu, ai mà lần ra. Nhưng ở quy mô một con hẻm, đây chính là giả định sai nhất. Người bán hàng trong khu biết nhau, biết cả cháu của nhau, và những gì được viết trên mạng về quán trong hẻm thì cả hẻm đọc.
Trước khi làm gì, chị Ngọc nên tách hai cảm xúc: bực vì mất khách và lo vì doanh thu. Cái thứ nhất không cần làm gì cả. Cái thứ hai cần một kế hoạch, và kế hoạch đó không dính gì tới tiệm bên kia. Viết ra giấy ba con số của tuần này: bao nhiêu ổ bán mỗi sáng, bao nhiêu khách quen còn ghé, bao nhiêu khách mới. Có số trước mắt, quyết định sau đó sẽ tỉnh táo hơn nhiều so với quyết định lúc đang bực.
Cái giá phải trả, kể cả khi không ai bắt quả tang ngay
Rủi ro pháp lý. Ở mức nguyên lý, đưa ra thông tin không đúng sự thật làm ảnh hưởng uy tín, danh dự của người khác hoặc gây thiệt hại cho việc kinh doanh của họ có thể phải chịu trách nhiệm theo quy định, kể cả bồi thường. Các quy định về cạnh tranh cũng không cho phép hạ uy tín đối thủ bằng thông tin sai. Chi tiết cần tra quy định hiện hành; nếu bị gửi yêu cầu hay bị kiện, hỏi luật sư.
Nền tảng gỡ và xử lý. Chính sách đánh giá của các nền tảng cấm đánh giá không dựa trên trải nghiệm thật và cấm nội dung nhằm hại đối thủ. Đánh giá bị báo cáo thường bị gỡ, tài khoản viết có thể bị hạn chế.
Câu "ăn đau bụng" là câu nguy hiểm nhất. Bịa chuyện về an toàn thực phẩm có thể khiến cơ quan chức năng vào cuộc kiểm tra quán kia, và khi không có gì, người ta sẽ hỏi ai là người tung tin. Đây không còn là chuyện cạnh tranh mà là chuyện bịa đặt.
Hàng xóm mất lòng tin vào bạn. Chị bạn bán tạp hoá gợi ý thì cũng là người biết chị đã làm. Câu chuyện có thể đi xa hơn qua chính người đó, chỉ sau một lần cãi nhau nhỏ.
Chuyện thường lộ ra trong hẻm như thế nào
Chủ xe bánh mì mới đọc được đánh giá một sao, bình tĩnh trả lời công khai: "Quán mở được ba tuần, chưa có khách nào báo đau bụng, nếu anh chị có ăn ngày nào xin nhắn quán để quán kiểm tra." Câu trả lời đó làm người đọc nghi ngờ ngay đánh giá kia. Người đọc thấy tài khoản viết chưa từng đánh giá quán nào khác, hoặc chỉ đánh giá đúng một quán bánh mì đầu hẻm khác với năm sao.
Một cháu của chị lỡ kể với bạn. Bạn kể với người khác. Chừng hai tuần sau, trong nhóm cư dân có người hỏi: "Nghe nói quán bánh mì cũ nhờ người chấm một sao quán mới hả?" Không ai cần bằng chứng. Ở khu nhỏ, lời đồn tự nó đã đủ sức nặng.
Điều trớ trêu là khách thường đứng về phía người bị chơi xấu. Xe bánh mì mới bỗng có thêm khách tới ăn ủng hộ, còn quán cũ mười hai năm bị gắn một câu chuyện mà bao nhiêu ổ bánh mì ngon cũng khó xoá. Đó là truyền miệng chạy theo chiều ngược.
Khi chính bạn nghi đối thủ đang chơi xấu mình
Chuyện có thể xảy ra theo chiều ngược lại: tiệm bạn bỗng nhận vài đánh giá một sao từ tài khoản lạ, nội dung không khớp với gì đã xảy ra. Cám dỗ lớn nhất lúc đó là trả đũa. Đừng. Trả đũa biến bạn từ người bị hại thành người cùng làm.
Việc nên làm gồm ba bước ngắn. Một, trả lời từng đánh giá bình tĩnh, nêu sự việc, mời người viết liên hệ: "Quán chưa tìm thấy đơn nào giống anh mô tả, nếu anh ghé ngày nào xin nhắn quán để quán kiểm tra và sửa." Hai, dùng nút báo cáo của nền tảng cho những đánh giá rõ ràng không dựa trên trải nghiệm thật. Ba, ghi lại ngày giờ, chụp màn hình, cất đi, phòng khi cần.
Đừng đăng bài tố đối thủ khi chưa có gì chắc, đừng nhắn tin đe doạ. Nếu thiệt hại lớn hoặc có dấu hiệu bịa đặt nghiêm trọng, hỏi luật sư trước khi làm gì công khai. Trong lúc đó, việc tốt nhất là xin thêm đánh giá thật từ khách quen đúng lúc họ vừa khen, để lời thật nhiều hơn lời giả.
Cạnh tranh sạch với quán bên cạnh, bắt đầu từ tuần này
Chị Ngọc có thứ xe bánh mì mới không có: mười hai năm khách quen. Dùng nó theo thứ tự:
- Ghé chào chủ xe mới, mang theo vài ổ bánh của mình: "Chị bán đầu hẻm lâu rồi, em mới dọn tới, có gì cần hỏi về giờ giấc trong hẻm thì cứ hỏi chị." Một lời chào như vậy làm cả hẻm thấy chị là người có tâm thế, và làm khó cho bất kỳ lời đồn nào về chị sau này.
- Hỏi năm khách quen trong tuần: "Chú ăn bánh mì của con lâu rồi, chú thấy bánh con khác chỗ nào, con muốn giữ đúng chỗ đó." Ghi lại. Có thể là pa tê tự làm, có thể là chị nhớ ai không ăn hành.
- Chọn khác đi thay vì đua giá: mở sớm hơn nửa tiếng cho người đi làm ca sáng, thêm một loại bánh mì chay, nhận đặt trước qua tin nhắn để khách khỏi chờ.
- Nói chi tiết đáng kể lên bằng lời, tại quầy: "Pa tê hôm nay con mới làm sáng nay đó cô, cô ăn thấy nhạt thì nói con." Khách kể lại đúng những chi tiết như vậy.
- Khi hết bánh, chỉ khách sang xe bên cạnh: "Dạ con hết bánh rồi, anh qua xe bạn kia đầu hẻm cũng được nha." Câu này nghe thì thiệt, nhưng khách nhớ chị là người đàng hoàng.
Không cần làm: không cần giảm giá bằng xe mới, không cần mở nhạc to hơn, không cần in tờ rơi so sánh. Cạnh tranh về giá với người mới thường làm cả hai cùng mệt.
Hay làm và nên làm khi có đối thủ mới mở gần
Những phản ứng hay gặp ở chủ tiệm lâu năm:
| Hay làm | Vì sao phản tác dụng | Nên làm |
|---|---|---|
| Nhờ người chấm một sao cho đối thủ | Rủi ro pháp lý, dễ lộ, khách quay sang thương đối thủ | Xin đánh giá thật từ khách quen của mình |
| Kể với khách "bên kia dùng đồ rẻ" | Lời nói không bằng chứng thành lời đồn có thể bị truy | Kể về nguyên liệu của mình, không nhắc ai |
| Hạ giá theo cho bằng | Lỗ dần, khách quen nghĩ trước đây bán đắt | Giữ giá, thêm lý do đáng tiền |
| Lạnh nhạt, không chào hàng xóm mới | Cả hẻm thấy căng, câu chuyện xấu dễ lan | Chào hỏi, giữ quan hệ hàng xóm |
| Trả đũa khi bị chơi xấu | Biến mình thành người cùng làm | Trả lời bình tĩnh, báo cáo theo kênh nền tảng, hỏi luật sư nếu nặng |
Hai tiệm cùng một hẻm còn có thể làm cái lợi cho nhau: hẻm có hai quán bánh mì được biết như "hẻm bánh mì", và khách từ nơi khác tìm tới nhiều hơn.
Đếm sau một tháng: khách quen có còn đều không
Đừng đếm doanh thu của đối thủ, đếm khách của mình. Chị Ngọc kẻ một bảng nhỏ trong cuốn sổ ghi nợ, mỗi sáng đánh dấu những khách quen quen mặt đã ghé, khoảng hai chục người. Sau bốn tuần, nhìn ai không còn tới, ai tới thưa hơn.
Khách quen nào vắng lâu, lần gặp tiếp hỏi nhẹ: "Lâu quá không thấy chú, dạo này chú đi làm sớm hả?" Câu trả lời nói nhiều điều: có khi chú đổi ca, có khi chú ăn thử xe mới vì gần hơn. Biết lý do thật thì mới biết nên thay đổi gì.
Đếm thêm khách mới nói biết quán qua người quen. Nếu con số này vẫn có đều mỗi tuần, chị vẫn đang được kể, và chỗ đứng của chị chưa mất. Nếu sau hai tháng doanh thu vẫn tụt mà khách quen vẫn đều, có thể thị trường trong hẻm đã chia đôi, lúc đó tính thêm giờ bán hoặc nhận đặt trước, không phải tính chuyện với tiệm bên kia. Ghi tất cả vào cùng cuốn sổ, để ba tháng sau nhìn lại còn thấy mình đã đi qua giai đoạn này bằng cách nào.
Câu hỏi thường gặp
Viết đánh giá xấu cho đối thủ có bị xử lý không?
Có thể. Đưa thông tin không đúng làm hại uy tín hoặc việc kinh doanh của người khác có thể phải chịu trách nhiệm theo quy định, kể cả bồi thường, và nền tảng sẽ gỡ nội dung, có thể xử lý tài khoản. Cần tra quy định hiện hành và hỏi luật sư nếu có tranh chấp.
Nếu đúng là đối thủ làm dở thì chê có được không?
Một khách đã ăn thật và chê thật là quyền của khách. Chủ tiệm cạnh tranh thì khác, vì có xung đột lợi ích, nên không nên tự đánh giá tiệm đối thủ. Tập trung vào làm tốt quán mình là cách chắc chắn hơn.
Nghi đối thủ chấm một sao cho mình thì nên làm gì?
Trả lời bình tĩnh từng đánh giá, nêu sự việc, mời người viết liên hệ. Báo cáo theo kênh của nền tảng những đánh giá rõ ràng không dựa trên trải nghiệm thật. Lưu lại bằng chứng và hỏi luật sư nếu thiệt hại lớn, đừng trả đũa.
Có nên nói với khách là quán bên kia dùng nguyên liệu rẻ không?
Không nên, kể cả khi bạn tin là đúng. Lời nói không có bằng chứng dễ thành tin đồn và có thể bị truy trách nhiệm. Hãy kể về nguyên liệu và cách làm của chính quán mình, để khách tự so.
Đối thủ mới bán rẻ hơn thì làm sao giữ khách?
Đừng vội hạ giá. Hỏi khách quen họ quý điều gì ở quán, giữ chặt điều đó, rồi chọn khác đi ở giờ bán, món phụ, đặt trước hay cách phục vụ. Khách quen ở lại vì quan hệ và thói quen nhiều hơn vì vài nghìn đồng.
Hai quán cạnh nhau có thể hợp tác được không?
Có thể, nếu bán khác món hoặc khác giờ: chỉ khách cho nhau khi hết hàng, cùng giữ hẻm sạch, cùng làm một dịp nhỏ. Ngay cả khi bán giống nhau, giữ quan hệ hàng xóm tử tế cũng làm cả hẻm dễ được khách nhớ tới hơn.