Đọc đánh giá để biết tiệm đang được kể thế nào là ngồi một buổi đọc hết các lời của khách, ghi ra những chữ khách lặp lại nhiều lần khi khen và khi chê, rồi so với điều tiệm nghĩ mình mạnh; chỗ hai bên lệch nhau chính là chỗ cần làm. Thứ khách lặp đi lặp lại là thứ họ đang kể với người khác ngoài đời, và đó mới là "chuyện" của tiệm, không phải câu tiệm tự giới thiệu.
Ví dụ giả định: tiệm kính chị Mai trong một dãy kiot cạnh trường cấp hai, mở được sáu năm, có khoảng một trăm hai mươi lời đánh giá trên bản đồ, chị chưa đọc hết bao giờ, chỉ lướt khi có thông báo, thấy năm sao thì vui, thấy một sao thì bực rồi tắt máy. Chị nghĩ tiệm nổi nhờ gọng kính rẻ và nhiều mẫu. Một buổi tối đọc kỹ, chị phát hiện khách kể về một điều khác hẳn. Phần dưới là cách chị đọc, ghi, và dùng những gì đọc được ngay tuần sau.
Chuẩn bị và cách đọc trong một buổi
Chọn một buổi tối tiệm đã đóng, không có ai làm phiền. Không cần máy tính, một điện thoại và một cuốn sổ là đủ:
- Mở hồ sơ tiệm, sắp xếp lời đánh giá theo mới nhất. Đọc từ mới tới cũ, vì những lời mới phản ánh tiệm bây giờ.
- Kẻ sổ hai cột: bên trái ghi điều khách khen, bên phải ghi điều khách chê hoặc góp ý. Mỗi khi gặp một ý đã có, chỉ cần vạch thêm một gạch bên cạnh.
- Ghi đúng chữ khách dùng, không dịch sang chữ của mình. Khách viết "chị chủ đo mắt kỹ" thì ghi "đo mắt kỹ", đừng ghi "chuyên môn tốt".
- Đánh dấu riêng những lời có tên người trong tiệm, những lời nhắc hoàn cảnh như mua kính cho con đi học, và những lời của khách nói đã ghé nhiều lần.
- Đọc cả lời không có chữ, chỉ có sao: đếm riêng xem bao nhiêu, ở mức sao nào.
- Đọc lại lời trả lời của chính tiệm nếu có: tiệm từng trả lời giọng thế nào, có câu nào nghe cứng hay lạc giọng không.
Một trăm hai mươi lời đọc kỹ mất chừng hai tiếng. Tiệm nhiều lời hơn thì đọc một trăm lời gần nhất là đủ. Tiệm ít lời, vài chục, thì càng nên đọc kỹ từng lời, vì mỗi lời đều nặng ký.
Chị Mai đọc ra điều gì
Sau hai tiếng, cột khen của chị Mai có một dòng dài hơn hẳn: "đo mắt kỹ, không vội", ba mươi mốt gạch. Rồi "chỉnh kính miễn phí", mười chín gạch. "Gọng rẻ" chỉ có bảy gạch, "nhiều mẫu" năm gạch. Điều chị nghĩ là thế mạnh, khách gần như không kể. Điều chị làm như thói quen, đo mắt chậm, hỏi han, chỉnh ốc không lấy tiền, mới là thứ khách mang đi kể.
Cột chê ngắn hơn nhưng cũng rõ: "chờ lâu vào giờ tan học", tám gạch; "không có chỗ ngồi", năm gạch. Hai thứ này đi liền với nhau: phụ huynh dẫn con tới lúc tan trường, tiệm đông, không có ghế, chờ đứng. Chị chưa bao giờ nghĩ đó là vấn đề vì giờ đó chị bận quá, không để ý ai đang đứng chờ.
Một chi tiết nữa chỉ lộ ra khi đọc liền một mạch: rất nhiều lời viết bởi phụ huynh, nhắc chuyện mua kính cho con lần đầu, con sợ, chị chủ dỗ con đeo thử. Đó là một câu chuyện tiệm hoàn toàn không nói ra, nhưng khách đang kể giúp. Những phát hiện kiểu này không thể thấy khi chỉ lướt từng thông báo một.
Đọc ra rồi dùng thế nào
Mỗi điều đọc được đều dẫn tới một việc cụ thể. Chị Mai ghi thành bảng nhỏ dán trong ngăn kéo quầy:
| Điều khách hay kể | Ý nghĩa với tiệm | Việc làm tuần này |
|---|---|---|
| Đo mắt kỹ, không vội | Đây là chuyện của tiệm, khách đang tự kể | Giữ nguyên cách đo, dặn nhân viên mới không được làm nhanh cho kịp |
| Chỉnh kính miễn phí | Việc nhỏ mà khách nhớ lâu | Khi khách ghé chỉnh, nói một câu nhờ kể nếu khách vừa ý |
| Mua kính cho con lần đầu | Nhóm khách phụ huynh tin tiệm | Câu nhờ đánh giá với phụ huynh gợi kể chuyện con đeo thử |
| Chờ lâu giờ tan học | Lời chê lặp lại, có thật | Kê thêm hai ghế đẩu, giờ đó gọi thêm người phụ |
| Không có chỗ ngồi | Đi liền với chờ lâu | Như trên, rồi đọc lại sau một tháng xem còn ai chê không |
Có một việc không cần làm: viết lại phần giới thiệu tiệm cho thật kêu, kiểu "trung tâm kính mắt hiện đại hàng đầu". Khách đang kể tiệm là chỗ đo mắt kỹ và dỗ được trẻ con. Lời giới thiệu nên khớp với điều khách kể, nói ngắn và thật.
Dùng điều đọc được vào câu nhờ đánh giá
Gợi đúng chuyện khách hay kể. Khi phụ huynh vừa thấy con chịu đeo kính: "Bé đeo vô là chịu liền ha chị. Chị rảnh thì kể giúp tiệm chuyện bé đeo thử, nhiều phụ huynh lo con sợ lắm." Câu này gợi khách kể đúng điều mà người đọc sau quan tâm.
Nhờ khi khách vừa được chỉnh kính. "Dạ xong rồi chú, kính hết lỏng rồi. Lúc nào tiện chú kể giúp tiệm một câu nha, cháu chỉnh kính thì không lấy tiền đâu chú."
Báo lại cho khách từng chê. Với lời chê chờ lâu đã cũ, trả lời bên dưới: "Cảm ơn chị đã góp ý. Tiệm đã kê thêm ghế và có thêm người phụ giờ tan học, lần tới chị ghé chắc đỡ chờ hơn."
Nói với nhân viên bằng chữ của khách. Trong buổi họp: "Khách khen mình nhiều nhất là đo mắt kỹ, không vội. Đông cỡ nào cũng không được đo vội." Dùng đúng chữ khách viết giúp nhân viên hiểu ngay khách trân trọng gì.
Không biến lời khen thành khẩu hiệu. Đừng in câu "đo mắt kỹ nhất khu" dán ra cửa. Khi tiệm tự nói thì nó thành quảng cáo; khi khách nói thì nó là lời kể. Để khách tiếp tục nói.
Đọc lời chê mà không tự ái
Đọc một mạch hàng chục lời, chủ tiệm sẽ gặp những câu làm mình nóng mặt, nhất là lời chê đã cũ mà chưa từng được trả lời. Phản ứng tự nhiên là muốn cãi ngay, hoặc gạt đi vì nghĩ khách khó tính. Mẹo của người đọc đánh giá lâu năm: đừng trả lời trong buổi đọc. Buổi đọc chỉ để ghi. Trả lời để dành cho hôm sau, khi đã nguội.
Lời chê nên đọc theo số gạch, không theo độ gay gắt. Một lời chê gay gắt duy nhất có thể là một ngày xui, một khách đang bực chuyện khác. Năm lời chê nhẹ nhàng cùng một ý, như chờ lâu, là một sự thật về tiệm. Sửa những thứ nhiều gạch trước, những thứ một gạch thì trả lời tử tế và theo dõi thêm.
Nếu có lời chê mà chủ tiệm tin là sai sự thật hoặc có dấu hiệu ác ý, như người chưa từng tới tiệm, ghi riêng ra một trang, trả lời bình tĩnh một lần, nêu sự việc, và dùng kênh báo cáo của nền tảng nếu cần. Đừng để vài lời như vậy làm hỏng buổi đọc, vì phần lớn lời khách viết là thật và có ích.
Đọc lại sau một tháng và đếm
Một tháng sau buổi đọc đầu, chị Mai đọc lại, nhưng chỉ đọc những lời mới trong tháng, mất chừng hai mươi phút. Chị ghi vào cùng cuốn sổ, cùng hai cột, rồi so. Ví dụ giả định: tháng này có chín lời mới, bốn lời nhắc đo mắt kỹ, ba lời nhắc chuyện con đeo thử, không lời nào chê chờ lâu. Cột chê có một ý mới: tiệm hơi tối vào buổi chiều. Ghi lại, thêm đèn.
Ba con số đáng theo dõi tháng này qua tháng khác: số lần chữ khen chính, ở đây là đo mắt kỹ, xuất hiện; số lần lời chê cũ còn lặp lại; và số lời nhắc tên người trong tiệm. Nếu chữ khen chính vẫn đều, tiệm đang giữ được chuyện của mình. Nếu lời chê cũ biến mất, việc sửa đã thấm. Nếu một lời chê mới bắt đầu có hai ba gạch, đó là tín hiệu sớm, sửa ngay trước khi nó thành chuyện được kể.
Chị Mai đặt lịch đọc vào tối chủ nhật đầu tháng, ghi luôn trên trang đầu cuốn sổ. Đọc đều đặn như vậy, chủ tiệm biết tiệm mình đang được kể thế nào trước cả khi khách mới bước vào và nói ra.
Đọc thêm lời đánh giá của vài tiệm cùng nghề trong khu
Sau khi đọc xong tiệm mình, dành thêm nửa tiếng đọc lời đánh giá của hai ba tiệm cùng nghề gần đó. Mục đích không phải để soi lỗi hay so bì, càng không phải để viết gì vào hồ sơ của họ, mà để biết khách trong khu này quan tâm điều gì khi chọn tiệm kính. Lời khách viết cho tiệm khác cũng là lời khách nói về nhu cầu của chính họ.
Chị Mai đọc và thấy một điều: ở cả hai tiệm kính gần đó, khách hay nhắc chuyện lấy kính trong ngày hay phải chờ hôm sau. Ở tiệm chị, khách gần như không nhắc, vì chị vẫn hẹn hôm sau theo thói quen. Hoá ra đó là thứ khách trong khu để ý. Chị không đổi ngay được vì phụ thuộc chỗ mài tròng, nhưng biết để nói rõ với khách từ đầu, và gợi những khách lấy được kính trong ngày kể lại chuyện đó.
Đọc tiệm khác cũng giúp nhận ra lời chê chung của cả nghề, như giá tròng chống ánh sáng xanh khó hiểu hay khách không biết bảo hành bao lâu. Những thứ cả khu bị chê là cơ hội để tiệm mình làm khác: giải thích rõ hơn, ghi bảo hành vào phiếu bằng chữ to. Khi khách thấy tiệm làm điều mà tiệm khác bị chê, đó thường là điều khách mang đi kể. Không cần ghi chép dài, chỉ thêm một trang trong sổ cho những điều khách cả khu hay nhắc.
Câu hỏi thường gặp
Nên đọc bao nhiêu lời đánh giá cũ của tiệm?
Nếu tiệm có nhiều lời, đọc khoảng một trăm lời gần nhất là đủ để thấy những điều khách lặp lại. Tiệm chỉ có vài chục lời thì đọc hết, đọc kỹ từng lời. Đọc từ mới tới cũ để biết tiệm hiện nay được kể thế nào.
Đọc đánh giá thì nên ghi lại những gì?
Kẻ hai cột khen và chê, ghi đúng chữ khách dùng, gặp ý lặp thì thêm một gạch. Đánh dấu riêng lời có tên người trong tiệm, lời nhắc hoàn cảnh và lời của khách ghé nhiều lần. Những thứ nhiều gạch là chuyện khách đang kể ngoài đời.
Vì sao nên ghi đúng chữ khách viết mà không viết gọn lại bằng chữ của mình?
Chữ của khách cho biết họ thật sự trân trọng điều gì và kể với người khác bằng cách nào. Khi dịch sang chữ của chủ tiệm, những chi tiết đó mất đi. Dùng đúng chữ khách khi nói với nhân viên và khi gợi khách kể cũng tự nhiên hơn.
Gặp lời chê gay gắt khi đang đọc thì có nên trả lời ngay không?
Không nên trả lời trong buổi đọc. Ghi lại, để hôm sau khi đã bình tĩnh mới trả lời. Lời chê nên được xét theo số lần lặp lại hơn là theo độ gay gắt, vì một lời gay gắt có thể chỉ là một ngày xui.
Có nên đưa lời khen của khách thành khẩu hiệu dán ở cửa tiệm không?
Không cần. Khi tiệm tự nói thì lời khen thành quảng cáo, người nghe giảm tin. Tốt hơn là giữ đúng điều khách khen trong cách làm hằng ngày và để khách tiếp tục kể bằng lời của họ.
Bao lâu nên đọc lại đánh giá một lần?
Mỗi tháng một lần, chỉ đọc lời mới trong tháng, mất chừng hai mươi phút. So với tháng trước xem chữ khen chính có còn đều, lời chê cũ có biến mất và có lời chê mới nào bắt đầu lặp lại không.