LanTruyen.comLan Truyền
Vì sao khách kể: nền tảng truyền miệng

Marketing truyền miệng là gì: cách khách kể cho nhau vận hành ở một tiệm nhỏ

Truyền miệng ở quy mô một tiệm: khách kể lúc nào, kể chuyện gì, vì sao chậm mà bền, câu nói tại quầy và cách tự đếm sau bốn tuần mà không tốn quảng cáo.

Wide shot of a small Vietnamese grocery store at dusk, a middle-aged woman owner in a lavender blouse handing a bag to a neighbor, warm yellow bulbs, faces turned away

Marketing truyền miệng, hay tiếp thị truyền miệng, là khi khách đã mua ở tiệm tự kể cho người quen của họ, và người nghe tin lời đó hơn mọi tờ rơi. Ở quy mô một tiệm nhỏ, việc của chủ tiệm không phải "làm cho lan truyền" mà là cho khách một chuyện đủ rõ để kể, đúng lúc người quen của họ đang cần tới thứ tiệm bán. Không cần ngân sách, nhưng cần thời gian và cần sản phẩm ổn trước đã.

Bài này đi qua một ví dụ giả định: tiệm tạp hoá của cô Bảy ở đầu hẻm một khu nhà phố, bán từ sáu giờ sáng tới chín giờ tối, mười năm nay sống nhờ hàng xóm. Ba năm gần đây có thêm một cửa hàng tiện lợi ở đầu đường. Cô thấy khách mới ít đi nhưng chưa hiểu vì sao người ta vẫn còn quay lại, và vì sao có tuần tự nhiên có mấy người lạ hỏi "cô có bán trứng gà ta không, chị Hoa bên số mười hai chỉ qua". Phần dưới giải thích chuyện đó, rồi chỉ việc cụ thể làm trong tuần này.

Khách kể cho nhau trong những lúc nào

Khách hiếm khi kể về tiệm một cách chủ động, kiểu đứng giữa đám đông giới thiệu. Họ kể khi có ai đó hỏi đúng chỗ. Một người mới dọn về hẻm hỏi "ở đây mua rau chỗ nào tươi", một bà mẹ trong nhóm cư dân hỏi "có ai biết chỗ nào giao gạo tận nhà không", một đồng nghiệp hỏi "tiệm cắt tóc nào gần công ty mà không phải chờ". Lúc đó tên tiệm nào bật ra trong đầu người được hỏi thì tiệm đó có khách mới.

Vậy truyền miệng có hai vế. Vế thứ nhất là khách phải nhớ ra tiệm khi bị hỏi, nghĩa là tiệm phải gắn với một việc rõ ràng: "trứng gà ta thì qua cô Bảy", "bánh mì nóng lúc sáu giờ thì qua tiệm đầu hẻm". Vế thứ hai là khách phải có một câu để nói, một lý do ngắn: "cô bán đúng giá, gửi tiền lẻ cũng được", "cô nhớ nhà mình uống sữa loại nào". Thiếu một trong hai vế thì khách vẫn quý tiệm nhưng không kể được.

Còn một lúc khách kể nữa: khi có chuyện bất ngờ xảy ra. Hôm mưa ngập, cô Bảy cho mấy đứa nhỏ đi học về đứng trú dưới mái hiên, đưa mỗi đứa cái túi nilon bọc cặp. Chiều đó mấy bà mẹ kể trong nhóm cư dân, không ai nhờ. Chuyện bất ngờ được kể nhanh hơn chuyện quen, nhưng cũng chóng quên hơn. Một tiệm sống lâu thì cần cả hai: một chuyện quen để khách nhớ ra, và thỉnh thoảng một chuyện bất ngờ để khách có cớ nhắc tới.

Khách kể chuyện gì: ba loại hay được nhắc lại

Chuyện được nhớ tới. Khách nhớ rất lâu cảm giác chủ tiệm nhớ mình: nhớ tên, nhớ nhà mình hay mua loại nước mắm nào, nhớ con mình dị ứng tôm. Người ta kể kiểu "cô đó nhớ hết khách", và người nghe hiểu ngay đây là chỗ được đối xử như người quen. Ở chuỗi lớn, chuyện này gần như không có, nên đây là lợi thế dễ dùng nhất của một tiệm nhỏ.

Chuyện được giúp đúng lúc. Đổi giúp tờ tiền lớn lúc sáng sớm, cho gửi chìa khoá nhà, gọi giúp thợ sửa ống nước quen, cho mượn cái thang. Những việc không bán được đồng nào nhưng lại thành câu kể: "tiệm đó tốt bụng lắm". Không cần làm nhiều, chỉ cần khi có dịp thì đừng từ chối vì sợ mất công.

Chuyện về chính món hàng. Rau sáng nào cũng mới, trứng gà ta thật, bánh ra lò đúng giờ, cân đủ ký. Đây là thứ khách kể khi được hỏi trực tiếp về sản phẩm. Nó cần nhất quán: một lần cân thiếu hay một mớ rau héo bán cho khách quen là câu kể đổi chiều ngay.

Cái khách ít kể. Giá rẻ hơn tiệm khác vài nghìn đồng, khuyến mãi mua hai tặng một, trang trí mới. Khách có thấy nhưng ít khi thành câu chuyện, vì nó không nói lên tiệm là người thế nào. Cho nên tiền bỏ vào giảm giá thường không quay lại thành lời kể như chủ tiệm mong.

Một điều phải nhớ. Khách kể chuyện xấu nhanh và nhiều hơn chuyện tốt. Một lần thối thiếu tiền được kể với nhiều người hơn mười lần thối đủ. Nên trước khi tìm cách tạo chuyện tốt, bịt những chỗ hay sinh chuyện xấu: cân, thối tiền, hàng hết hạn để lẫn, thái độ lúc đông khách.

Truyền miệng chậm nhưng bền: chờ bao lâu thì thấy

Chủ tiệm hay bỏ cuộc ở tuần thứ hai, vì thấy chưa có ai mới tới. Truyền miệng không chạy theo tuần. Một khách được nhớ tên hôm nay có thể vài tháng sau mới gặp đúng người hỏi "ở đây mua đồ chỗ nào". Ở tiệm tạp hoá của cô Bảy, người khách lạ đầu tiên nói "chị Hoa chỉ qua" xuất hiện sau gần hai tháng cô bắt đầu để ý ghi tên khách quen vào sổ. Đó là nhịp bình thường của một tiệm trong hẻm, không phải dấu hiệu thất bại.

Đổi lại, khách tới qua lời kể thường ở lại lâu hơn khách tới vì giảm giá. Họ tới với sẵn một lòng tin mượn từ người giới thiệu, nên dễ bỏ qua một lần hết hàng, một lần phải chờ. Họ cũng hay kể tiếp cho người khác, vì họ biết cảm giác được giới thiệu chỗ tốt. Đó là chỗ bền của truyền miệng: nó chồng lên nhau qua thời gian, còn một đợt khuyến mãi xong là hết.

Có một kiểu "lan truyền" khác, người ta hay gọi bằng chữ viral, tức một bài đăng hay đoạn video bỗng được chia sẻ rất nhiều trong vài ngày. Với tiệm nhỏ, chuyện đó giống trúng số: hiếm, không đoán được, và khách kéo tới vì tò mò thường không quay lại lần hai. Đừng đặt kế hoạch vào đó. Đặt vào việc mỗi tuần có thêm vài khách thấy tiệm đáng nhắc tên.

Câu nói ở quầy làm khách có cái để kể

Mấy câu dưới đây không phải câu quảng cáo. Chúng cho khách một mẩu thông tin cụ thể, thứ người ta dễ nhắc lại khi có ai hỏi:

  • Khi khách mới mua lần đầu: "Trứng gà ta bên cô lấy ở trại ngoài ngoại thành, thứ Ba với thứ Sáu mới có, con muốn thì cô để dành." Khách về nhà sẽ nhớ hai ngày đó, và nhớ luôn ai bán.
  • Khi khách quen ghé: "Nhà con vẫn uống loại sữa ít đường hả, hôm qua cô mới nhập, để cô lấy thùng phía trong cho hạn mới hơn." Một câu cho khách thấy mình được nhớ.
  • Khi khách hỏi món tiệm không có: "Cái đó cô không bán, con qua tiệm thuốc bắc cuối hẻm, ông chủ đó rành lắm." Chỉ chỗ khác giúp khách không làm tiệm mất gì, mà khách kể "cô chỉ đường tận tình".
  • Khi đông khách mà có người phải chờ: "Con đợi cô chút xíu nghen, cô tính cho bác này xong là tới con liền." Gọi đúng người đang chờ làm họ thấy mình không bị bỏ quên.
  • Khi khách mới dọn tới: "Con mới về hẻm hả, cần gì gấp buổi tối thì cứ ghé, cô mở tới chín giờ." Đây là câu khách mới hay kể lại nhất, vì nó trả lời đúng câu hỏi họ đang có.

Không cần học thuộc, cũng không cần nói đủ năm câu. Chọn hai câu hợp với tiệm mình, nói thật lòng, và nói đều mỗi ngày. Câu nói đều đặn mới thành thứ khách gắn với tiệm.

Hay làm và nên làm khi mới bắt đầu

Những phản xạ thường gặp ở chủ tiệm khi nghe tới chữ "truyền miệng", và cách làm đỡ tốn hơn:

Hay làmVì sao không chạyNên làm
In một xấp tờ rơi phát khắp khuNgười nhận đọc rồi bỏ, tờ rơi không phải lời của người quenDành thời gian đó nói chuyện thêm với năm khách quen nhất
Giảm giá sâu một tuần cho đôngKhách tới vì giá rồi đi khi giá về cũ, không ai kể "chỗ đó tốt"Giữ giá, thêm một việc nhỏ khách nhớ: để dành hàng, nhắc hạn dùng
Nhờ người nhà vào nhóm cư dân khen tiệmNgười trong khu nhận ra, mất lòng tin nhanh hơn đượcChờ khách thật kể, và trả lời lịch sự khi được nhắc tới
Hỏi khách "nhớ giới thiệu bạn bè nha" lúc tính tiềnCâu chung chung, khách gật cho có rồi quênCho khách một chi tiết cụ thể đáng nhắc lại
Lo trang trí lại tiệm cho đẹp trướcTốn tiền, khách ít kể về cái kệ mớiLo cân đủ, thối đúng, hàng mới trước

Cái không cần làm thêm nữa: không cần mua phần mềm quản lý khách, không cần lập trang mạng xã hội nếu chưa có ai đăng đều. Một cuốn sổ nhỏ ở quầy là đủ cho giai đoạn đầu.

Đếm sau bốn tuần để biết có đang đi đúng

Truyền miệng chậm, nhưng không có nghĩa là không đếm được. Cách đơn giản cho một tiệm một người đứng quầy:

  1. Để một cuốn sổ mỏng và cây bút ngay cạnh hộp tiền. Chia trang làm ba cột: ngày, khách mới hay khách quen, khách mới biết tiệm qua đâu.
  2. Khi gặp mặt lạ, lúc thối tiền thì hỏi nhẹ: "Lần đầu con ghé hả, ai chỉ con qua đây vậy?" Hỏi lúc tiệm vắng, đừng hỏi khi có ba người đang chờ.
  3. Ghi một vạch cho mỗi câu trả lời: "hàng xóm chỉ", "đi ngang", "thấy trong nhóm". Không cần ghi tên người giới thiệu nếu khách không tự nói.
  4. Cuối mỗi tuần, đếm số vạch "người quen chỉ" và ghi vào trang cuối sổ. Bốn tuần là bốn con số.
  5. Sau bốn tuần, nhìn xem con số có nhích lên không. Từ không lên một hai khách mỗi tuần đã là dấu hiệu tốt cho một tiệm trong hẻm.
  6. Nếu sau tám tuần vẫn bằng không, xem lại vế thứ nhất: khách có biết tiệm mạnh nhất ở việc gì không. Thường lỗi nằm ở chỗ tiệm bán đủ thứ mà không có thứ gì để người ta nhớ ra.

Sổ đếm này còn có một lợi ích phụ: nó buộc chủ tiệm nhìn khách mới kỹ hơn, và chính việc nhìn kỹ đó làm khách thấy mình được chú ý.

Câu hỏi thường gặp

Marketing truyền miệng khác quảng cáo ở chỗ nào?

Quảng cáo là tiệm tự nói về mình và trả tiền để người khác nghe. Truyền miệng là khách tự nói về tiệm với người quen của họ, không ai trả tiền. Người nghe tin lời người quen hơn, nên một lời kể đúng lúc thường kéo được khách ở lại lâu hơn.

Tiệm mới mở có làm truyền miệng được không?

Được, nhưng chậm hơn tiệm đã có khách quen. Tuần đầu nên dồn sức vào sản phẩm và cách đón khách, chưa cần nghĩ tới việc được kể. Khi đã có mười tới hai mươi khách quay lại đều, lời kể mới bắt đầu có.

Bao lâu thì thấy khách mới tới nhờ người quen giới thiệu?

Với tiệm trong hẻm hoặc khu chung cư, thường mất vài tuần tới vài tháng mới có khách đầu tiên nói rõ là được giới thiệu. Đừng đánh giá sau một tuần. Ghi sổ đều trong ít nhất bốn tuần rồi mới so.

Có cần giảm giá để khách kể cho người khác không?

Không cần. Giảm giá kéo khách tới nhưng ít khi thành câu chuyện, vì khách không kể "chỗ đó giảm giá" với vẻ quý mến. Một việc nhỏ như nhớ tên, để dành hàng hay chỉ chỗ giúp thường được kể nhiều hơn.

Viral marketing có hợp với tiệm nhỏ không?

Viral là khi một bài đăng bỗng được chia sẻ rất nhiều trong thời gian ngắn. Chuyện đó không đoán trước được và khách tò mò kéo tới thường không quay lại. Tiệm nhỏ nên dựa vào lời kể đều đặn của khách quen hơn là chờ một lần nổi tiếng.

Làm sao biết khách đang kể tốt hay kể xấu về tiệm?

Nghe câu khách mới nói khi lần đầu ghé, đọc các bình luận nhắc tên tiệm, và để ý khách quen có thôi ghé không. Nếu khách mới nói kiểu "nghe nói chỗ này cân đủ", đó là tiệm đang được kể đúng điều mình muốn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138