Trả lời đánh giá khen hay nhất là một lời ngắn hai ba câu, gọi đúng điều khách đã khen, kể thêm một chi tiết nhỏ mà khách chưa biết về món hay về quán, rồi mời một việc cụ thể cho lần sau; không dán một câu cảm ơn giống nhau cho mọi người. Người đọc sau lướt qua mười lời khen, và lời đáp nào có chi tiết riêng sẽ biến lời khen ấy thành một câu chuyện thứ hai: khách kể một nửa, quán kể nửa còn lại.
Ví dụ giả định xuyên suốt: quán cà phê nhỏ của chị C ở tầng trệt một khu chung cư, mỗi tuần nhận năm bảy lời khen trên bản đồ, toàn là "cà phê ngon, chỗ ngồi yên tĩnh". Lâu nay chị đáp một câu "Cảm ơn bạn đã ủng hộ quán ạ" cho tất cả. Phần dưới là cách đọc một lời khen để tìm chỗ đáp, bộ câu mẫu theo từng kiểu khen, cách làm nhanh trong mười phút mỗi tối, và cách biết lời đáp có làm khách mới ghé không.
Vì sao câu cảm ơn dán sẵn làm phí lời khen
Khách bỏ ra một phút gõ lời khen là một món quà nhỏ. Khi quán đáp lại bằng câu y hệt người trước, khách hiểu ngay là không ai đọc, và lần sau họ ít muốn viết nữa. Người đọc sau lướt qua thì thấy một cột chữ "Cảm ơn bạn đã ủng hộ" lặp mười lần, cảm giác như máy trả lời. Lời khen vẫn còn đó, nhưng cái cơ hội để quán nói thêm một điều đáng nhớ thì mất.
Ai từng đứng quầy đều biết cảnh này: khách khen ly cà phê muối xong, ra cửa là quên mất mình đã uống ở quán nào. Lời khen trên bản đồ là chỗ quán níu lại trí nhớ đó. Nếu chị C trả lời "Cà phê muối bên mình đánh kem bằng tay mỗi sáng, hôm nào bạn ghé sớm sẽ thấy bạn Tú đang đánh ở quầy", thì lần sau khách nhớ tên bạn Tú, nhớ chuyện đánh kem bằng tay, và đó là chuyện họ kể cho bạn bè.
Một điều nữa: lời đáp khen là chỗ hiếm hoi quán được nói về mình mà không bị coi là quảng cáo. Nó đứng ngay dưới lời của khách, nên chi tiết quán kể thêm được tin hơn cả một bài đăng trên trang của quán. Nhưng chỉ khi chi tiết đó nhỏ, thật, và nối với đúng điều khách vừa khen.
Đọc một lời khen để tìm chỗ đáp
Trước khi gõ, đọc lời khen và tìm một trong năm thứ sau. Thường mỗi lời khen có ít nhất một:
- Món cụ thể. Khách nhắc tên món, như bánh chuối nướng hay trà gừng. Đây là chỗ dễ nhất để kể thêm: món đó làm thế nào, có từ khi nào, ăn kèm gì ngon.
- Người cụ thể. Khách nhắc tới bạn pha chế, bạn thu ngân, "cô chủ dễ thương". Đáp lại bằng tên người đó và một chuyện nhỏ về họ, có xin phép nhân viên trước.
- Khoảnh khắc. Khách kể ngồi làm việc cả buổi chiều mưa, hay dẫn mẹ đi uống lần đầu. Đáp lại khoảnh khắc đó, không đáp món.
- Điều khách chưa biết. Khách khen chỗ ngồi yên, mà không biết buổi sáng trước tám giờ còn yên hơn. Đây là lời mời tự nhiên cho lần sau.
- Lời khen kèm một góp ý nhỏ. "Ngon nhưng ghế hơi cứng." Cảm ơn lời khen trước, rồi nói thật về góp ý: đã đổi, sẽ đổi, hay chưa đổi được và vì sao.
- Không có gì cụ thể. Chỉ năm sao kèm chữ "ok". Với loại này, đáp một câu ngắn và mời khách quay lại thử một món quán tự hào nhất.
Lời khen không có chi tiết chiếm khá nhiều, đừng cố bịa chuyện cho nó. Một câu ngắn có chút riêng vẫn hơn đoạn dài gượng gạo. Thời gian nên dành cho những lời khen có món, có người, có khoảnh khắc.
Bộ câu mẫu theo từng kiểu khen
Khen món. "Dạ cảm ơn chị đã khen bánh chuối nướng. Chuối bên em lấy từ một vườn quen ở ngoại thành, phải để chín tới vỏ có đốm mới nướng, nên có hôm hết sớm. Lần sau chị ghé trước mười giờ là chắc còn ạ."
Khen người. "Bạn Tú đọc được lời khen của anh, cười suốt buổi chiều. Tú đứng quầy buổi sáng từ ngày quán mở, ly nào khách quen gọi ít đường là Tú nhớ luôn. Lần tới anh ghé, Tú pha cho anh nhé." Nhớ hỏi Tú có muốn được nhắc tên không trước khi đăng.
Khen khoảnh khắc. "Nghe chị kể dẫn mẹ đi uống trà lần đầu mà quán vui lây. Lần sau hai mẹ con ghé, chị chọn góc cạnh cửa sổ bên trái, buổi chiều nắng xiên vào đẹp lắm, mà ghế ở đó có tựa lưng cho người lớn ngồi lâu."
Khen chỗ ngồi yên tĩnh. "Cảm ơn bạn. Nếu bạn cần chỗ yên hơn để làm việc, trước tám giờ sáng gần như chỉ có tiếng máy xay, và ổ cắm ở dãy bàn sát tường luôn để trống."
Khen kèm góp ý. "Cảm ơn anh đã khen cà phê. Chuyện ghế cứng thì anh nói đúng, quán đã đặt thêm đệm ngồi, tuần sau là có. Anh ghé lại ngồi thử rồi chê tiếp nếu còn cứng nhé."
Năm sao không chữ. "Cảm ơn bạn đã chấm năm sao. Lần tới bạn thử trà gừng mật ong, món bên mình tự hào nhất mùa này." Ngắn, nhưng có một món cụ thể để mời.
Làm nhanh mười phút mỗi tối, không cần ngồi riêng
Quán nhỏ không có ai làm riêng việc này. Cách gọn nhất là gắn nó vào lúc dọn quán cuối ngày:
- Lúc dọn quán, mở bản đồ trên điện thoại, xem các đánh giá mới trong ngày. Thường chỉ một vài cái.
- Mỗi lời khen, đọc một lần, tìm một chỗ đáp theo danh sách ở trên. Nếu khách nhắc tới nhân viên, hỏi ngay người đó lúc đang dọn: "Có chị khách khen em pha ngon, chị nhắc tên em trong lời cảm ơn được không?"
- Gõ hai ba câu. Đừng mở đầu mọi lời đáp bằng cùng một câu "Cảm ơn bạn đã ủng hộ". Đổi chỗ: có lúc mở bằng tên món, có lúc bằng tên người.
- Giữ một trang ghi chú trong điện thoại gồm mười chi tiết thật về quán: hạt cà phê rang ở đâu, bánh nướng lúc mấy giờ, chuyện vì sao quán mở, góc nào nắng đẹp. Mỗi lời đáp lấy một chi tiết, xoay vòng để không lặp.
- Đọc lại một lượt trước khi đăng: không có tên khách đầy đủ, không có thông tin riêng của khách, không có chữ nào khoe khoang quá đà.
Tổng cộng chừng mười phút. Nếu tối nào mệt quá thì để sáng hôm sau, nhưng đừng gom cả tuần mới trả lời một lần, vì khi đó sẽ lại thành dán mẫu cho nhanh.
Lời khen của khách quen lâu năm và lời khen ở chỗ khác
Có một kiểu lời khen cần đáp khác hẳn: lời của khách quen đã ghé cả năm, nay mới viết. Họ thường viết kiểu "quán ruột của mình, sáng nào cũng ghé". Với họ, lời đáp nên giống một câu chào ở quầy hơn là một lời cảm ơn khách lạ: "Anh viết mà cả quán đọc to lên cho nhau nghe. Ly đen ít đá của anh, Tú pha thuộc tay rồi, mai anh ghé như thường lệ nhé." Câu này cho người đọc sau thấy quán có khách quay lại đều, mà không cần quán tự khoe điều đó.
Lời khen cũng không chỉ nằm trên bản đồ. Khách hay khen trong tin nhắn riêng, trong bình luận dưới ảnh quán đăng, hay trong nhóm cư dân của khu chung cư. Ở tin nhắn riêng, đáp ấm và ngắn, rồi hỏi một câu: "Chị cho quán chép lời khen này lên tấm bảng nhỏ ở quầy, không ghi tên chị, được không ạ?" Chỉ dùng khi khách đồng ý. Ở nhóm cư dân, nếu chủ quán là thành viên, đáp một câu cảm ơn bằng tên thật của mình, không dán thêm giờ mở cửa hay bảng món, vì nhóm cư dân rất ghét bài bán hàng chen vào chuyện hàng xóm khen nhau.
Hay viết và nên viết
Mấy kiểu đáp khen phổ biến làm lời khen nhạt đi:
| Hay viết | Vấn đề | Nên viết |
|---|---|---|
| "Cảm ơn bạn đã ủng hộ quán ạ." cho mọi người | Người đọc thấy y hệt mười lần, hiểu là không ai đọc | Mỗi lời đáp nhắc một chi tiết riêng của lời khen đó |
| Đoạn dài giới thiệu quán: mở từ năm nào, có mấy món, giờ mở cửa | Biến lời đáp thành quảng cáo, người đọc lướt qua | Một chi tiết nhỏ nối với đúng điều khách khen |
| "Bạn nhớ giới thiệu bạn bè nhé!" | Đòi hỏi ngay sau khi khách vừa cho, nghe như mặc cả | Mời khách quay lại thử một món, giới thiệu thì để khách tự làm |
| Gọi đủ họ tên khách và nhắc khách hay ngồi bàn nào | Lộ thói quen riêng của khách trước người lạ | Gọi tên hiển thị hoặc chỉ "anh", "chị" |
| Cảm ơn rồi xin khách chấm thêm sao ở chỗ khác | Khách thấy bị dùng làm công cụ | Chỉ cảm ơn, mời quay lại |
Có thêm một cái không cần: trả lời bằng biểu tượng cảm xúc hay một chuỗi dấu chấm than. Lời đáp ngắn có chữ thật vẫn ấm hơn.
Tự đếm sau một tháng
Ghi vào một trang sổ hai cột theo tuần: số lời khen mới, và số lời khen có chi tiết cụ thể (nhắc món, nhắc người, kể khoảnh khắc). Khi quán bắt đầu đáp có chi tiết, sau ba bốn tuần thường thấy cột thứ hai nhích lên. Lý do đơn giản: khách đọc các lời đáp phía trên, thấy quán trả lời từng chuyện, nên khi viết họ cũng kể kỹ hơn. Lời khen có chi tiết là thứ giúp khách mới quyết định ghé.
Thêm một cột nhỏ ở quầy: số khách mới nhắc tới một chi tiết trong lời đáp, kiểu "nghe nói buổi sáng có người đánh kem tay", "muốn ngồi góc cửa sổ bên trái". Dặn người đứng quầy gạch một vạch mỗi lần nghe. Con số này thường nhỏ, một hai lần một tuần là đã có tác dụng, vì nó cho thấy lời đáp đang được đọc bởi người chưa từng đến.
Khi nào đổi cách: nếu sau một tháng vẫn không ai nhắc gì, xem lại các chi tiết đang dùng có đủ cụ thể không. "Quán dùng nguyên liệu tươi" không ai nhớ nổi; "bánh nướng mẻ đầu lúc bảy giờ" thì nhớ. Nếu một chi tiết được khách nhắc nhiều, đó là chuyện quán nên kể thêm ở chỗ khác: tấm thẻ trên quầy, câu chào lúc khách vào.
Câu hỏi thường gặp
Có cần trả lời tất cả đánh giá khen không?
Nên trả lời hết, vì người khen cũng muốn biết quán đã đọc. Lời khen không có chữ thì đáp một câu ngắn, còn lời khen có chi tiết thì dành thêm vài giây kể thêm một điều nhỏ. Như vậy vừa đủ sức một người làm.
Có nên dùng một mẫu cố định cho nhanh không?
Có thể giữ một khung chung trong đầu, như cảm ơn rồi kể thêm rồi mời, nhưng câu chữ thì đổi mỗi lần. Người đọc sau nhận ra mẫu dán sẵn rất nhanh khi thấy hai lời đáp giống nhau đứng cạnh nhau.
Có được nhắc tên nhân viên trong lời đáp không?
Được, nếu nhân viên đồng ý. Hỏi trước một câu là đủ. Có người thích được nhắc, có người ngại vì không muốn người quen tìm ra chỗ làm, nên đừng tự ý ghi tên đầy đủ.
Khách khen nhưng nhầm món, ví dụ khen món quán không bán thì sao?
Cảm ơn nhẹ nhàng và nói đúng tên món, không bắt lỗi khách. Ví dụ quán không có bạc xỉu đá xay, có lẽ khách uống món bạc xỉu sữa tươi. Viết như vậy vừa giúp người đọc sau biết đúng món, vừa không làm khách ngượng.
Lời đáp khen có nên mời khách giới thiệu bạn bè không?
Không nên đặt lời nhờ giới thiệu ngay trong lời đáp khen, vì nghe như đòi đáp lễ. Mời khách quay lại thử một món cụ thể là đủ. Khách vui sẽ tự kể, còn chương trình giới thiệu thì để ở quầy với lời mời riêng.
Một tuần có vài chục lời khen thì có kịp viết riêng không?
Nếu nhiều như vậy, ưu tiên viết kỹ cho lời khen có chi tiết, còn lời chỉ có sao thì đáp ngắn một câu có tên món mời thử. Giữ danh sách mười chi tiết thật về quán để xoay vòng, mỗi lời đáp mất chưa tới một phút.