Phần lớn chuyện khách kể về tiệm do nhân viên tạo ra, vì khách gặp người làm nhiều hơn gặp chủ. Muốn nhân viên tạo chuyện tốt, chủ tiệm cần làm ba việc: dặn vài câu và vài thói quen thật cụ thể, giao một quyền nhỏ để tự xử lý tại chỗ mà không phải hỏi, và khen đúng lúc khi khách nhắc tên họ. Không cần khoá đào tạo, không cần kịch bản dài.
Ví dụ giả định: tiệm cắt tóc của anh Long trong một khu phố đông, ba ghế, anh và hai thợ trẻ mới vào nghề được một năm. Khách quen của anh đều khen anh, nhưng hễ anh nghỉ là khách hỏi "anh Long đâu" rồi về. Hai thợ trẻ tay nghề không tệ, chỉ là khách chưa có lý do để nhớ họ. Bài này chỉ cách anh Long chia lại việc trong tháng này để khách kể cả về tiệm, không chỉ về anh.
Vì sao khách nhớ chủ mà không nhớ thợ
Chủ tiệm thường làm những việc mà người làm không được phép làm. Anh Long tự quyết cắt lại miễn phí khi khách không vừa ý, tự bớt tiền cho ông cụ hưu trí, tự giữ ghế cho khách quen gọi trước. Những việc đó thành chuyện khách kể. Còn thợ trẻ thì gặp chuyện gì cũng phải quay sang hỏi "anh Long ơi", và khách thấy họ chỉ là người làm thuê, không ai kể về một người phải hỏi ý trước mỗi việc nhỏ.
Lý do thứ hai: thợ trẻ không biết những chi tiết nhỏ mà chủ đã làm thành phản xạ. Anh Long luôn đưa gương tròn cho khách xem gáy, luôn phủi tóc vụn trên cổ áo bằng khăn ấm, luôn dặn một câu về cách chải. Anh chưa bao giờ nói với thợ về những việc này vì nghĩ "ai mà chẳng biết". Thợ trẻ thì chưa từng được ai chỉ.
Dấu hiệu tiệm đang phụ thuộc vào một người: khách hỏi giờ chủ có mặt trước khi tới, khách ngồi chờ chủ dù ghế bên cạnh trống, đánh giá trên mạng chỉ nhắc tên chủ. Tiệm như vậy không lớn thêm được, và hôm chủ ốm là hôm tiệm mất khách.
Ba thói quen và ba câu cần dặn
Không dặn mười điều, chỉ dặn những gì anh Long đã làm và đã được khách kể lại. Viết ra một tờ giấy dán trong phòng sau, không dán ngoài quầy:
- Thói quen một: luôn đưa gương tròn cho khách xem phía sau trước khi tháo khăn choàng, và hỏi "Phía sau vậy được chưa anh, muốn thấp thêm chút không?"
- Thói quen hai: phủi tóc vụn trên cổ bằng khăn ấm, không dùng chổi khô. Khách có thể không nói ra, nhưng họ nhận thấy sự khác biệt.
- Thói quen ba: dặn một câu về tóc của chính khách, ví dụ "Tóc anh dày bên phải, sáng sấy ngược lên chút là vào nếp." Câu dặn phải dựa vào đầu tóc thật, không đọc thuộc.
- Câu chào khi khách quen của chủ ngồi vào ghế thợ: "Anh Long dặn em anh hay cắt ngắn hai bên, để phía trên dài chút, em làm vậy nha anh." Câu này làm khách yên tâm, vì thấy chủ đã dặn mình.
- Câu khi khách chưa vừa ý: "Anh thấy chỗ nào chưa ưng, em sửa liền, không tính thêm."
- Câu tiễn: "Ba tuần nữa anh ghé, hỏi em là được, em tên Huy." Nói tên mình là bước đầu để khách nhớ thợ.
Cho thợ trẻ đứng xem anh Long làm đủ ba thói quen với vài khách, rồi tự làm, anh đứng sau xem. Một buổi sáng là đủ để tập.
Một quyền nhỏ đáng giao
Quyền sửa lại không tính tiền. Thợ được tự quyết cắt lại cho khách chưa vừa ý trong vòng một tuần, không cần hỏi chủ. Đây là quyền rẻ nhất nhưng tạo nhiều chuyện kể nhất: "thợ ở đó tự sửa cho mình, không đòi thêm đồng nào".
Quyền tặng nhỏ có giới hạn. Ví dụ giả định: mỗi thợ mỗi tuần được tặng ba lần gội đầu miễn phí cho khách mà họ thấy đáng, như khách chờ lâu, khách đi mưa tới. Ghi vào sổ, không cần xin phép.
Quyền giữ ghế cho khách quen của mình. Khi khách quen của thợ nhắn hẹn, thợ được giữ ghế trong khung giờ đó. Khách thấy mình có "thợ riêng", và đây là lúc khách bắt đầu kể tên thợ.
Giới hạn rõ ràng. Quyền phải đi cùng ranh giới: không tự giảm giá tiền mặt, không tự hứa điều tiệm không làm được. Nói rõ từ đầu để thợ không phải đoán, và để chủ không phải cấm sau khi đã có chuyện.
Đừng rút quyền vì một lần sai. Thợ trẻ sẽ có lần tặng hơi dễ, có lần cắt lại cho khách khó tính đến lần thứ hai. Nói riêng, chỉ cho cách làm khác, giữ nguyên quyền. Rút quyền là thợ quay về hỏi chủ mọi việc, và mọi công sức trước đó mất.
Hôm chủ tiệm vắng mặt
Phép thử thật của việc dặn dò là hôm chủ không có ở tiệm. Anh Long thử nghỉ một buổi sáng thứ Bảy, dặn trước hai thợ và nhắn trước cho vài khách quen hay tới giờ đó: "Sáng thứ Bảy anh đi đám cưới, em Huy với em Tâm ở tiệm, anh dặn kỹ kiểu tóc của em rồi, em cứ ghé nha." Tin nhắn này không phải để xin phép khách, mà để khách không bất ngờ khi tới không thấy chủ.
Trước buổi đó, anh viết vào sổ kiểu cắt của mười khách quen hay tới sáng thứ Bảy, mỗi người một dòng, để thợ đọc trước. Anh cũng nói rõ những gì thợ được tự quyết trong buổi đó, và chuyện gì thì để lại chờ anh về, như khách đòi giảm giá hay khách muốn đổi hẳn kiểu tóc mà thợ chưa tự tin.
Buổi chiều anh về, việc đầu tiên không phải xem doanh thu mà hỏi hai thợ: khách nào hỏi anh Long, khách nào về không cắt, chuyện gì khó. Nếu có khách quen về không cắt, anh nhắn hỏi thăm: "Sáng nay em không có ở tiệm, nghe nói anh ghé rồi về, có gì không tiện anh nói em nghe." Mỗi lần chủ vắng mặt như vậy là một lần tiệm bớt phụ thuộc vào một người, và khách bắt đầu kể về tiệm thay vì chỉ kể về anh Long.
Khen thế nào cho đúng
Khen là cách nhanh nhất để thợ làm lại điều tốt, nhưng khen chung chung thì vô ích. Câu "dạo này em làm tốt lắm" không nói thợ phải làm lại điều gì. Khen phải nêu đúng việc và đúng phản ứng của khách: "Hồi sáng ông khách áo xám nói em dặn cách sấy tóc dễ hiểu, ổng hẹn tuần sau quay lại cắt với em. Em cứ dặn vậy với mọi người nha."
Lúc khen tốt nhất là cuối ngày, khi đã đóng cửa, mất chừng mười phút. Anh Long dọn ghế xong thì ngồi lại với hai thợ, mỗi người kể một chuyện khách trong ngày: khách nào vui, khách nào khó, chuyện gì làm được. Anh kể cả chuyện mình làm chưa khéo. Buổi nói chuyện ngắn này làm thợ trẻ thấy những chi tiết nhỏ là việc quan trọng, không phải việc vặt.
Khi khách nhắc tên thợ trên mạng hay trong đánh giá, đọc to cho cả tiệm nghe. Đừng thưởng tiền theo số lần được khen năm sao, vì khi đó thợ có lý do để xin, để nài khách, có khi còn chọn khách để xin, và khách nhận ra ngay. Thưởng nếu có thì theo những việc thợ làm được với khách, không theo con số đánh giá.
Hay làm và nên làm
Những cách quản lý tưởng giúp mà lại làm nhân viên ngừng tạo chuyện:
| Hay làm | Vì sao phản tác dụng | Nên làm |
|---|---|---|
| Bắt thuộc lòng kịch bản chào khách | Khách nghe ra giọng đọc bài, thấy xa cách | Dặn vài ý chính, để thợ nói bằng giọng mình |
| Phạt khi có khách chê | Thợ giấu lỗi, khách không được xử lý kịp | Hỏi chuyện, cùng tìm cách, giữ nguyên quyền |
| Thưởng theo số đánh giá năm sao | Thợ nài khách, chọn khách vui mới xin, vi phạm chính sách đánh giá | Ghi nhận việc làm cụ thể với khách |
| Chủ luôn đứng ghế đẹp nhất, giờ đông nhất | Khách chỉ quen chủ, thợ không có dịp để được nhớ | Thỉnh thoảng giới thiệu khách quen của mình sang thợ |
| Đổi thợ liên tục giữa các ca | Khách không kịp nhớ ai | Giữ thợ cố định theo khung giờ quen của khách |
Cái không cần làm: không cần đồng phục mới, không cần bảng tên in sẵn. Một câu tự giới thiệu tên lúc tiễn khách có tác dụng hơn mọi bảng tên.
Đếm sau bốn tuần
Ghi vào một trang sổ chung số lần khách nhắc tên thợ, tách theo từng người: khách gọi tên khi tới, khách hẹn đúng thợ, khách nhắc trong đánh giá. Tuần đầu, ví dụ giả định ở tiệm anh Long, hai thợ trẻ mỗi người chỉ được nhắc một hai lần. Sau bốn tuần, nếu mỗi người được nhắc vài lần mỗi tuần, nghĩa là khách đã bắt đầu nhớ họ.
Đếm thêm số khách chịu ngồi ghế thợ thay vì chờ chủ. Đây là con số cho biết lòng tin đã chuyển một phần sang người làm. Và số lần thợ dùng quyền sửa lại hay tặng gội đầu: nếu bằng không, có thể thợ còn ngại dùng, cần anh Long nhắc lại rằng quyền đó là thật.
Khi nào đổi cách: nếu sau bốn tuần không ai nhắc tên thợ, xem lại câu tiễn có được nói đều không, và anh Long có thật sự giới thiệu khách quen sang thợ không hay vẫn giữ hết khách cho mình. Thường chỗ tắc nằm ở chủ hơn là ở thợ. Một cách thử đơn giản: tuần tới, mỗi ngày anh Long tự giới thiệu ít nhất một khách quen của mình sang ghế thợ, đứng cạnh nói một câu dặn kiểu tóc, rồi để thợ làm trọn. Cuối tuần đếm lại xem trong số khách đó có ai lần sau tự hẹn đúng thợ không.
Câu hỏi thường gặp
Nhân viên mới có cần học cách tạo ấn tượng với khách ngay không?
Cần, nhưng chỉ vài thói quen và vài câu nói cụ thể, không phải cả một kịch bản. Cho nhân viên xem chủ làm vài lần rồi tự làm. Một buổi sáng tập là đủ để bắt đầu, phần còn lại học dần qua buổi nói chuyện cuối ngày.
Có nên giao cho nhân viên quyền tặng quà hay sửa miễn phí không?
Nên giao một quyền nhỏ có giới hạn rõ, ví dụ được sửa lại miễn phí trong một tuần hoặc được tặng vài lần dịch vụ nhỏ mỗi tuần. Nhân viên tự xử lý tại chỗ thì khách được giải quyết nhanh và kể lại chuyện đó.
Thưởng nhân viên theo số đánh giá năm sao có được không?
Không nên. Nhân viên sẽ có lý do để nài khách hoặc chỉ xin khách vui, điều mà các nền tảng đánh giá thường cấm. Khách cũng thấy khó chịu khi bị xin. Thưởng nếu có thì dựa vào việc làm cụ thể với khách.
Khi khách chê nhân viên thì xử lý thế nào?
Xin lỗi khách và xử lý ngay tại chỗ, rồi nói riêng với nhân viên sau, không trách trước mặt khách. Hỏi chuyện xảy ra thế nào, cùng tìm cách làm khác. Không rút quyền vì một lần sai, nếu không nhân viên sẽ giấu lỗi.
Làm sao để khách nhớ tên nhân viên chứ không chỉ nhớ chủ?
Cho nhân viên tự nói tên lúc tiễn khách, giữ nhân viên cố định theo khung giờ quen của khách, và thỉnh thoảng chủ giới thiệu khách quen của mình sang nhân viên. Khen nhân viên khi khách nhắc tên họ để họ tiếp tục làm như vậy.
Tiệm chỉ có một hai người làm thì có cần mấy việc này không?
Vẫn cần, chỉ là đơn giản hơn. Viết ra những thói quen và câu nói mà khách hay khen, để người làm thêm hay người nhà đứng quầy thay cũng làm được. Hôm chủ nghỉ, khách vẫn gặp đúng những chi tiết đã quen.