Khi nhân viên thái độ với khách bị đăng lên mạng, chủ quán xin lỗi khách đứng tên quán và nhận đây là trách nhiệm của quán, không đẩy cho "một bạn nhân viên"; sau đó nói chuyện riêng với nhân viên để biết chuyện gì đã xảy ra, rồi sửa ở cả ca làm bằng những câu nói cụ thể được tập trước, chứ không đuổi việc công khai để dập chuyện. Khách nhớ quán qua người đứng quầy, nên lỗi của người đứng quầy là lỗi của quán trong mắt khách.
Tình huống giả định: quán cà phê nhỏ của anh Quân trong một con đường nhiều nhà ở, ca tối có hai bạn sinh viên làm thêm. Một tối đông, một bác lớn tuổi hỏi cách thanh toán chuyển khoản, bạn nhân viên đáp "bác đọc trên bàn đi ạ" rồi quay đi pha nước. Bác ngồi loay hoay mười phút. Cô cháu đi cùng kể lại trong nhóm cư dân, kèm câu "quán đông khách nên coi thường người già". Bài có nhiều người đồng tình, vài người kể thêm từng bị trả lời cộc ở quán. Phần dưới là thứ tự việc anh Quân làm.
Nghe nhân viên trước, nhưng không để nó thành lý do
Trước khi trả lời ai, anh Quân gọi riêng bạn nhân viên ca tối, ngồi trong phòng sau, không có ai khác. Câu mở đầu quyết định bạn ấy có nói thật hay không: "Em ơi, có chuyện tối qua với bác lớn tuổi hỏi chuyển khoản, anh muốn nghe em kể lại. Anh không phạt ai lúc này, anh chỉ cần biết để trả lời khách cho đúng." Nếu mở bằng "sao em lại nói vậy với khách", người trẻ sẽ chỉ lo chống đỡ.
Thường câu chuyện từ phía nhân viên rất đời thường: tối đó hai người làm cho mười mấy bàn, máy xay hỏng một cái, bạn ấy đang dở ba ly, nghĩ rằng chỉ tay vào tờ hướng dẫn trên bàn là nhanh nhất. Không có ác ý, chỉ là vội và chưa ai dạy cách nói khi đang vội. Biết điều này giúp chủ quán sửa đúng chỗ: không phải dạy "phải tôn trọng khách" chung chung, mà dạy câu nói cụ thể cho lúc đông.
Nhưng lời kể của nhân viên không đi vào câu trả lời công khai. Khách không cần biết quán thiếu người hay máy xay hỏng; nói ra những điều đó nghe như đổ lỗi. Phần lời kể ấy chỉ dùng trong quán. Ở ngoài, quán chỉ nhận lỗi.
Xin lỗi khách: đứng tên quán, nói đúng việc
Với bác lớn tuổi, nếu tìm được cách liên hệ. Qua cô cháu đã đăng bài, nhắn riêng: "Chào chị, em là Quân chủ quán cà phê. Em xin lỗi bác và chị về tối qua. Bác hỏi mà quán không chỉ tận tình, để bác ngồi loay hoay, là lỗi của quán. Lần tới bác ghé, em mong được mời bác ly nước và tự chỉ bác cách thanh toán."
Dưới bài đăng trong nhóm. "Quán cà phê đầu đường xin lỗi bác và chị. Tối qua quán đã không hướng dẫn bác tận tình khi bác hỏi cách thanh toán. Đó là lỗi của quán. Từ hôm nay khách nào hỏi, nhân viên sẽ ra tận bàn chỉ, và quán nhận thanh toán tiền mặt bình thường cho ai không quen chuyển khoản."
Không viết "nhân viên mới", "bạn ấy còn trẻ". Những chữ đó tách quán ra khỏi lỗi và đẩy một người cụ thể ra trước. Người đọc trong nhóm cư dân có thể biết mặt bạn nhân viên, và câu đó làm bạn ấy bị chỉ trỏ khi đi làm.
Trả lời người kể thêm "mình cũng từng bị". Ngắn, cảm ơn, mời nhắn riêng: "Quán cảm ơn chị đã nói. Chị nhắn quán giúp lúc nào và chuyện gì, quán muốn biết để sửa cho đúng." Không cãi rằng chuyện đó không có.
Không tặng quà cả nhóm, không giảm giá xin lỗi. Lời xin lỗi gửi đúng người bị đối xử chưa tốt, kèm một lời mời thật. Giảm giá cả nhóm biến chuyện thái độ thành chuyện tiền, và không sửa được gì ở quầy.
Có nên cho nhân viên nghỉ việc không
Câu hỏi này luôn đến, thường từ chính người trong nhóm cư dân bình luận "đuổi việc đi". Bảng dưới giúp tách các trường hợp:
| Trường hợp | Nên làm |
|---|---|
| Lần đầu, vội, không có lời xúc phạm, nhân viên nhận ra lỗi | Giữ lại, dạy câu nói, theo dõi vài tuần |
| Đã được nhắc nhiều lần về cách nói với khách mà vẫn lặp lại | Nói chuyện nghiêm, có thể chuyển việc không đứng quầy, hoặc chấm dứt theo đúng thoả thuận lao động |
| Có lời xúc phạm, kỳ thị, động tay với khách | Tạm ngưng đứng quầy ngay, xử lý theo nội quy và quy định lao động (tra quy định hiện hành) |
| Chủ quán muốn cho nghỉ chủ yếu để có câu "đã đuổi việc" đăng lên | Không làm. Đó là đổi một người lấy một bình luận |
Thông báo công khai "quán đã cho nhân viên nghỉ" gần như luôn là bước sai, dù có cho nghỉ thật. Nó lộ chuyện riêng của một người, khiến người đọc thấy quán sẵn sàng đẩy nhân viên ra để giữ tiếng, và các nhân viên còn lại hiểu rằng lần sau tới lượt họ. Nếu khách hỏi thẳng, trả lời: "Dạ quán đã nói chuyện và sắp xếp lại ca làm rồi chị."
Buổi họp ca: tập câu nói cho lúc đông
Cuối tuần đó, họp cả quán chừng ba mươi phút trước giờ mở cửa. Không phải buổi răn dạy, mà buổi tập:
- Kể lại sự việc ngắn gọn, không nêu tên ai, nói rõ quán đã xin lỗi khách và không ai bị phạt vì lần này.
- Hỏi cả nhóm: lúc đông nhất, khách hay hỏi những gì? Ghi ra năm câu hay gặp nhất: hỏi thanh toán, hỏi mật khẩu mạng, hỏi chờ bao lâu, hỏi nhà vệ sinh, hỏi đổi món.
- Với từng câu, cùng viết ra một câu trả lời ngắn nói được khi đang dở tay. Ví dụ khi đang pha nước mà khách hỏi thanh toán: "Dạ bác chờ con chút, con pha xong ly này con ra chỉ bác liền ạ." Mười giây nói, mà khách biết mình được để ý.
- Tập nói thành tiếng từng câu, đổi vai người hỏi người đáp. Ngượng vài phút đầu, nhưng câu đã nói ra miệng một lần thì lúc vội mới bật ra được.
- Thống nhất một quy tắc: khách lớn tuổi hoặc khách lóng ngóng thì ra tận bàn. Ai đang rảnh tay nhất trong ca thì đi.
- Kết thúc bằng một câu thật từ chủ quán: "Lúc đông, anh thà khách chờ thêm một phút mà được chỉ tận tình."
Buổi tập này tốn ba mươi phút và không tốn đồng nào. Nó cũng là thứ bạn nhân viên tối hôm đó cần nhất: biết mình sai ở đâu và biết lần sau nói gì, thay vì chỉ biết mình bị chê.
Khi chính bạn nhân viên bị chỉ trỏ
Trong nhóm cư dân, thế nào cũng có người hỏi "bạn nào đứng quầy tối đó", có người đoán tên, có người chụp lén mặt bạn nhân viên khi ghé quán. Bạn ấy hai mươi tuổi, đi học ban ngày, tối làm thêm, giờ ra đường cũng thấy ngại. Chủ quán cần đứng ra che cho người làm của mình ở phần này, dù bạn ấy có lỗi ở phần kia. Nếu có ai đăng ảnh hay tên bạn nhân viên, trả lời một lần: "Quán xin mọi người đừng đăng ảnh, tên bạn nhân viên. Lỗi là của quán vì chưa dạy bạn ấy cách chỉ khách lúc đông, quán đã nhận và đang sửa."
Trong quán, hỏi bạn ấy có muốn đổi sang ca khác hoặc làm việc trong quầy pha chế ít gặp khách vài tuần không. Đừng tự quyết thay, có người muốn đứng lại quầy để chứng minh mình đã sửa. Nhắn riêng cho bạn ấy một câu sau buổi nói chuyện: "Chuyện hôm đó anh nhận phần quán rồi, em cứ làm bình thường, có ai nói gì khó nghe thì gọi anh ra." Một nhân viên được che chở lúc khó sẽ nhớ cách nói tử tế với khách lâu hơn mọi buổi nhắc nhở.
Những cái không cần làm
Không cần dán tờ "khẩu hiệu phục vụ" trong quầy. Người trẻ đứng quầy lúc đông không đọc khẩu hiệu, họ nói câu đã quen miệng. Không cần lắp thêm thiết bị theo dõi để "bắt lỗi" nhân viên; quán nhỏ mà ai cũng bị nhìn chằm chằm thì người làm sẽ căng, và người căng nói chuyện càng cộc.
Không cần mua phần mềm chấm điểm phục vụ, không cần làm phiếu khảo sát phát cho khách. Ở quán nhỏ, chủ quán đứng quầy một buổi tối đông là thấy hết. Anh Quân nên làm vậy hai tuần liền, không phải để giám sát, mà để chính mình thấy lúc đông thiếu tay ở đâu. Nhiều khi thái độ cộc lốc là dấu hiệu ca làm thiếu người, và cách sửa là thêm một người giờ cao điểm, không phải thêm lời nhắc nhở.
Cũng không cần đăng bài riêng kể quán đã họp, đã tập. Việc đó để khách tự thấy. Một bác lớn tuổi lần sau được ra tận bàn chỉ, kể với cô cháu, cô cháu kể với nhóm, đó là bài đính chính có sức nặng nhất.
Đếm sau ba tuần
Những con số dưới đây ghi vào sổ ca, người trưởng ca ghi cuối mỗi tối:
- Số lần trong ca có nhân viên ra tận bàn chỉ khách. Con số tăng là dấu hiệu quy tắc mới đang chạy.
- Số lời phàn nàn về thái độ, nói trực tiếp hay nhắn tin, trong tuần. Mục tiêu là về không, nhưng có một hai lời cũng không sao nếu được xử lý ngay.
- Số khách lớn tuổi ghé quán mỗi tuần, nếu quán vốn có nhóm khách này. Họ là người nghe chuyện trong nhóm cư dân kỹ nhất.
- Bác lớn tuổi hôm đó có quay lại không. Nếu có, chủ quán tự ra chỉ, tự mang nước, không nhắc lại chuyện cũ trừ khi bác nhắc.
Sau ba tuần, nếu không còn phàn nàn và nhân viên đã quen câu nói mới, giữ buổi tập mười phút đầu mỗi tháng cho người mới vào. Lỗi thái độ ở quán nhỏ thường quay lại khi có người mới chưa được ai dạy câu nào.
Câu hỏi thường gặp
Nhân viên bị tố thái độ trên mạng thì chủ quán nên xin lỗi thế nào?
Xin lỗi đứng tên quán, nhận đây là lỗi của quán, nói rõ việc đã sửa. Không viết kiểu "nhân viên mới chưa có kinh nghiệm" vì như vậy là đẩy một người ra trước và nghe như đổ lỗi.
Có nên đuổi việc nhân viên bị khách tố không?
Tuỳ mức độ. Lần đầu vì vội và nhân viên nhận lỗi thì nên giữ lại và dạy câu nói. Có lời xúc phạm, kỳ thị hoặc lặp lại nhiều lần thì xử lý theo nội quy và quy định lao động.
Có nên thông báo công khai đã cho nhân viên nghỉ việc không?
Không nên. Thông báo như vậy lộ chuyện riêng của một người và khiến nhân viên còn lại lo cho mình. Nếu khách hỏi, chỉ cần nói quán đã nói chuyện và sắp xếp lại ca làm.
Làm sao để nhân viên không trả lời cộc lốc lúc đông khách?
Cùng nhân viên viết ra câu trả lời ngắn cho năm câu khách hay hỏi nhất và tập nói thành tiếng. Câu đã nói ra miệng một lần thì lúc vội mới bật ra được, khẩu hiệu dán tường thì không.
Có nên nói lý do nhân viên vội, quán thiếu người trong lời xin lỗi không?
Không nên. Lý do đó dùng để sửa trong quán, như thêm người giờ cao điểm. Nói ra với khách nghe như đổ lỗi cho hoàn cảnh và làm lời xin lỗi nhẹ đi.
Làm sao biết thái độ phục vụ đã được sửa?
Ghi vào sổ ca số lần nhân viên ra tận bàn chỉ khách và số lời phàn nàn mỗi tuần. Sau ba tuần, phàn nàn về không và khách lớn tuổi quay lại là dấu hiệu tốt.