Nội dung hậu trường cho shop là những đoạn ngắn cho khách thấy phần việc họ không bao giờ thấy: nhóm lò lúc bốn giờ sáng, đi chợ chọn hàng, nhồi bột, gấp từng chiếc hộp, rửa nồi cuối ngày. Khách chia sẻ loại nội dung này vì nó cho họ một câu chuyện để kể, kiểu "tiệm này dậy từ bốn giờ để làm bánh đó", chứ không phải vì nó đẹp. Chủ tiệm chỉ cần một điện thoại dựng đứng và một thói quen quay vài giây mỗi sáng.
Ví dụ giả định trong bài là anh B, làm bánh bao và bánh mì hoa cúc cùng vợ ở một tiệm nhỏ gần chợ. Anh dậy lúc ba giờ rưỡi, vợ ra quầy lúc sáu giờ. Cả nhà chưa từng nghĩ cảnh nhồi bột là thứ đáng đăng, cho tới khi một khách quen hỏi "sáng mấy giờ anh bắt đầu làm vậy". Phần dưới đi qua quay gì, quay thế nào bằng một người, nói gì kèm theo và những thứ không được quay.
Vì sao khách thích xem hậu trường hơn ảnh sản phẩm
Ảnh sản phẩm đẹp thì tiệm nào cũng cố có, nên nó không còn khiến người xem dừng lại lâu. Hậu trường thì mỗi tiệm một khác: bàn tay ai đang nặn bánh, cái lò cũ đã dùng mười năm, tiếng rao của người bán rau ở chợ lúc năm giờ. Những chi tiết đó cho thấy công sức thật, và công sức thật là thứ người ta tôn trọng rồi đem kể lại.
Hậu trường cũng trả lời những câu khách ngại hỏi. Bánh có làm trong ngày không? Thịt mua ở đâu? Có ai đeo găng không? Một đoạn quay cảnh anh B nhận thịt từ người quen ở sạp chợ lúc năm giờ sáng trả lời hết mà không cần quảng cáo câu nào. Khách đọc xong yên tâm, và khi bạn của họ hỏi "bánh bao chỗ đó có ngon không", họ có sẵn một điều cụ thể để nói.
Dấu hiệu cho thấy tiệm bạn nên làm hậu trường: khách hay hỏi "làm lấy hả", "mấy giờ mở", "mua nguyên liệu ở đâu"; hoặc khách quen hay đứng nhìn qua cửa bếp. Những câu hỏi lặp lại là danh sách đề tài có sẵn.
Bảy cảnh hậu trường quay được trong tuần này
Không cần nghĩ ý tưởng mới. Lấy ngay những việc bạn đang làm mỗi ngày, mỗi cảnh chỉ cần mười lăm đến ba mươi giây:
- Mở cửa. Cánh cửa cuốn kéo lên, đèn bật, đường còn tối. Cảnh này cho người xem biết giờ bạn bắt đầu mà không cần nói.
- Nguyên liệu về. Rổ rau còn ướt, bao bột mới mở, miếng thịt vừa cân. Quay bàn tay đặt xuống bàn, không quay mặt người giao hàng nếu họ chưa đồng ý.
- Động tác lặp lại. Nặn bánh, gấp hộp, buộc nơ, cắt chỉ thừa. Động tác đều tay của người làm lâu năm xem rất cuốn.
- Khoảnh khắc ra lò. Mở cửa lò, hơi nóng bốc lên, khay bánh vàng. Đây là cảnh được gửi đi nhiều nhất của tiệm bánh.
- Cái hỏng. Một mẻ bánh bị xẹp, một chiếc túi may lệch phải tháo ra may lại. Cho khách thấy tiệm bỏ hàng lỗi làm họ tin hàng mình nhận.
- Người trong tiệm. Vợ anh B xếp bánh ra tủ, đứa cháu phụ dán tem hộp. Chỉ quay khi người đó đồng ý, trẻ em thì quay tay, không quay mặt.
- Dọn dẹp cuối ngày. Rửa khay, lau bàn, tắt lò. Cảnh này ít ai làm nhưng nói rất nhiều về sự sạch sẽ.
Bảy cảnh này đủ cho hơn một tháng nếu mỗi tuần đăng hai lần. Hết vòng thì quay lại cảnh đầu vào mùa khác, ánh sáng khác, món khác.
Quay một mình khi tay còn dính bột
Anh B không có ai cầm máy giúp. Cách anh làm là để điện thoại tự đứng và chỉ chạm vào nó hai lần:
- Tìm một chỗ dựng điện thoại cố định: kẹp vào kệ gia vị, tựa vào hũ đường, hoặc dán một miếng gỗ nhỏ có rãnh lên tường. Chỗ này nhìn xuống bàn làm việc từ phía trước hoặc chéo bên.
- Bọc điện thoại trong một túi nhựa trong mỏng nếu bếp nhiều bột, chạm màn hình qua túi vẫn được.
- Bấm quay trước khi bắt đầu động tác, làm bình thường như mọi ngày, quay dài hơn cần một chút rồi cắt sau.
- Không nói trong lúc quay. Lời giải thích sẽ viết bằng chữ khi đăng, như vậy không phải quay lại vì nói vấp và người xem trong giờ làm vẫn xem được không cần mở tiếng.
- Cuối buổi, lúc nghỉ tay, xem lại và cắt lấy đoạn hay nhất. Việc này mất năm phút.
Âm thanh thật trong bếp như tiếng dao, tiếng lò, tiếng chợ nên giữ nguyên, đừng thay bằng nhạc. Đó là thứ làm đoạn quay có cảm giác thật.
Viết gì kèm theo để người xem có chuyện kể lại
Một con số thật. Không viết "tiệm làm bánh bằng cả tấm lòng", mà viết: "Ba giờ rưỡi sáng, mẻ bột đầu tiên. Mỗi ngày tiệm nặn khoảng hai trăm cái, hết là nghỉ." Con số cho người xem một điều cụ thể để nhắc lại.
Một lý do ngắn. "Bột phải ủ đúng bốn tiếng nên tiệm không làm kịp bánh chiều, ai muốn ăn chiều nhắn tiệm giữ lại trước." Khách hiểu vì sao bánh hết sớm và kể lại như một điều đặc biệt chứ không phải điều phiền.
Một lời mời nhẹ. "Ai đi chợ sớm ghé ngang lúc sáu giờ là kịp mẻ đầu còn nóng." Không cần "đặt hàng ngay", chỉ cần cho người xem biết lúc nào tới là đẹp nhất.
Trả lời bình luận bằng chi tiết nghề. Khách hỏi bánh có bỏ chất bảo quản không, trả lời thật và cụ thể: "Dạ không chị, bánh để được trong ngày thôi, qua hôm sau chị hấp lại năm phút cho mềm." Câu trả lời này thường được người khác đọc nhiều hơn chính bài đăng.
Nhắc tên người làm nếu họ đồng ý. "Hôm nay chị Tư nặn nhân, tay chị nhanh nhất tiệm." Nhân viên được nhắc thường tự chia sẻ cho người quen, và khách ghé tiệm sẽ hỏi thăm đúng tên.
Những thứ không nên lọt vào cảnh hậu trường
Hậu trường là cho xem phần thật, nhưng không phải cái gì cũng được cho xem. Mỗi dòng dưới đây đều từng làm tiệm nhỏ bị chê hoặc rắc rối:
| Cảnh dễ lọt vào | Hậu quả | Cách làm |
|---|---|---|
| Tay trần cầm đồ ăn chín, tóc không buộc | Người xem soi ngay, lời chê lan nhanh hơn lời khen | Đeo găng, buộc tóc, mặc tạp dề sạch trước khi bấm quay |
| Sổ nợ, hoá đơn, giấy tờ dán trên tường | Lộ giá vốn, lộ tên nhà cung cấp, tên khách | Quay xuống bàn làm việc, không quay rộng ra tường |
| Mặt nhân viên, người giao hàng chưa hỏi ý | Người ta không vui, có khi đòi gỡ | Hỏi trước, ai không muốn thì chỉ quay tay |
| Trẻ con trong nhà chạy qua | Lộ mặt trẻ trên mạng, khó gỡ về sau | Quay tay hoặc lưng, không để thấy mặt |
| Rác, thùng xốp, góc bếp chưa dọn | Một khung bẩn làm hỏng mười đoạn sạch trước đó | Dọn góc máy nhìn tới trước khi quay |
| Than mệt, kể khổ, so với tiệm khác | Khách thấy nặng nề, không muốn gửi cho ai | Kể công việc, không kể khổ, không nhắc tiệm khác |
Quy tắc đơn giản để tự kiểm: trước khi đăng, tưởng tượng thanh tra vệ sinh và người khó tính nhất trong nhóm cư dân cùng xem đoạn đó. Nếu có giây nào bạn ngại, cắt bỏ giây đó.
Nhịp đăng và cách đếm sau bốn tuần
Hai đoạn hậu trường mỗi tuần là vừa cho một tiệm hai người. Chọn hai ngày cố định, ví dụ thứ ba và thứ bảy, đăng lúc khách hay lướt điện thoại như sáu giờ sáng hoặc tám giờ tối. Đều quan trọng hơn nhiều: bốn tuần đều đặn tốt hơn một tuần đăng mười đoạn rồi im.
Thứ cần đếm là lời khách nói tại quầy. Ghi vào cuối sổ mỗi khi có khách nhắc tới hậu trường: "thấy anh dậy sớm làm bánh", "xem clip chị nặn nhân", "nghe nói mẻ đầu lúc sáu giờ". Ngoài ra đếm số bình luận hỏi thật như "mai có làm không", "giữ cho em hai cái", vì đó là người xem đã chuyển thành người mua.
Sau bốn tuần, nếu có vài khách nhắc tới đoạn quay hoặc tới đúng giờ ra lò đã nói, cứ giữ nhịp. Nếu không ai nhắc, xem lại hai điều: đoạn quay có quá dài không, và chữ đi kèm có con số, lý do, lời mời cụ thể không. Thường sửa phần chữ là đủ, không cần quay lại.
Khi khách hỏi chuyện hậu trường tại quầy
Đăng được vài tuần, sẽ có khách tới quầy hỏi về đúng những gì họ đã xem. Đây là lúc lời kể đi từ màn hình ra đời thật, nên chuẩn bị sẵn câu trả lời ngắn cho cả nhà cùng nói giống nhau. Khách hỏi "anh dậy mấy giờ vậy", vợ anh B trả lời: "Ổng dậy ba giờ rưỡi đó em, bột ủ bốn tiếng mới nặn được." Câu trả lời có con số giống hệt bài đăng làm khách thấy chuyện là thật.
Có khách hỏi xin vào xem bếp. Nếu bếp nhỏ và đang giờ làm thì từ chối nhẹ nhàng: "Bếp chật lắm em, có lửa có dầu, để hôm nào tiệm quay kỹ hơn cho em coi nha." Đừng mở bếp cho người lạ chỉ vì muốn thân thiện, vừa mất an toàn vừa không giữ được vệ sinh.
Có khách hỏi những điều chưa từng đăng, như bột mua ở đâu, có nhận làm số lượng lớn không. Ghi những câu đó vào cuối sổ, mỗi câu hỏi lặp lại hai lần là một đề tài hậu trường cho tuần sau. Cứ vậy, khách tự đặt đề tài cho bạn, và khi bài đăng trả lời đúng câu họ từng hỏi, họ hay gửi cho người cũng từng thắc mắc như mình.
Nhân viên đứng quầy cũng cần biết bài nào vừa đăng. Mỗi lần đăng, đưa điện thoại cho họ xem một lượt. Khách nhắc tới đoạn quay mà người bán ngơ ngác thì câu chuyện bị đứt ngay tại quầy.
Câu hỏi thường gặp
Quay hậu trường có làm lộ công thức của tiệm không?
Chỉ lộ nếu bạn quay cận cảnh công thức và nói rõ tỉ lệ. Người xem thích động tác và không khí làm việc chứ không cần biết bao nhiêu gram, nên quay đôi tay và không nói số lượng nguyên liệu là đủ an toàn.
Tiệm bán online ở nhà thì quay hậu trường gì?
Quay cảnh nhận hàng về, kiểm từng món, gói hàng, viết lời cảm ơn tay, xếp đơn chờ người giao. Khách online không thấy được người bán nên chỉ một đôi tay gói hàng cẩn thận đã làm họ yên tâm hơn nhiều.
Không thích lộ mặt thì có làm được nội dung hậu trường không?
Được, phần lớn nội dung hậu trường hay nhất chỉ quay đôi tay và sản phẩm. Giọng nói cũng không cần, chữ viết kèm khi đăng là đủ để kể câu chuyện.
Đoạn quay hậu trường nên dài bao lâu?
Từ mười lăm đến ba mươi giây cho một động tác là vừa. Người xem lướt điện thoại hiếm khi xem quá nửa phút, nên cắt lấy đoạn đẹp nhất thay vì đăng nguyên quá trình.
Có nên quay cảnh nhập hàng ở chợ không?
Nên, nếu người bán ở chợ đồng ý và bạn không quay rõ mặt người khác. Cảnh chọn hàng giúp khách tin vào độ tươi, nhưng đừng nói tên sạp hay giá nhập vì đó là chuyện làm ăn của người ta.
Đăng hậu trường hoài khách có chán không?
Khách chán khi mọi đoạn giống nhau. Đổi cảnh theo vòng bảy cảnh trong tuần, đổi món theo mùa và xen ảnh sản phẩm hoặc chuyện khách quen thì nhịp hai đoạn mỗi tuần vẫn giữ được lâu.