Quay video ngắn bằng một tay được, miễn là chủ tiệm chọn đúng kiểu video: tay kia cầm hoặc chỉ vào món hàng, máy dọc, quay một mạch mười lăm đến hai mươi lăm giây, nói đúng một điều về món đó. Không cần chân máy, không cần dựng, không cần cắt ghép nhiều đoạn. Kiểu video cầm tay này giống như khách đang đứng trước quầy nghe chủ tiệm giới thiệu, nên người xem dễ gửi cho bạn kèm câu "cái này nè".
Ví dụ giả định trong bài: cô D phụ trách quầy bán ở một xưởng gốm nhỏ, mỗi tuần có hàng mới ra lò. Cô đứng quầy một mình phần lớn thời gian, vừa bán vừa trả lời tin nhắn, không có ai quay giúp. Bài này khác chuyện quay hậu trường đặt máy cố định: ở đây là những đoạn có lời nói, quay trong lúc đang bán, dùng để giới thiệu hàng mới, trả lời câu khách hỏi nhiều và chỉ cách dùng.
Khi nào nên quay kiểu cầm tay thay vì đặt máy
Đặt máy cố định hợp với cảnh làm việc kéo dài, như nặn gốm, nhồi bột. Còn khi bạn muốn nói một điều cụ thể về một món hàng, cầm máy bằng tay nhanh hơn: không phải tìm chỗ dựng, không phải canh khung, thấy gì quay nấy. Hàng mới vừa về, khách vừa hỏi một câu hay, ánh nắng chiều đang đẹp trên kệ, cầm máy lên là quay được ngay.
Kiểu cầm tay cũng có cảm giác gần. Máy hơi rung một chút, giọng nói tự nhiên, có tiếng khách nói chuyện phía xa, người xem thấy như đang đứng trong tiệm. Ai bán hàng lâu đều biết khách tin lời người bán đứng quầy hơn tin ảnh đẹp, và video cầm tay chính là lời người đứng quầy được ghi lại.
Nhưng kiểu này có giới hạn: không quay được động tác cần cả hai tay, không quay được dài, và nếu nói lan man thì người xem bỏ đi ở giây thứ năm. Vì vậy phải chọn đề tài vừa với mười lăm giây và một tay.
Cầm máy và đứng thế nào cho hình không chao
Kẹp khuỷu tay vào sườn. Tay cầm máy áp khuỷu sát người, chỉ xoay cổ tay khi cần. Đây là cách đơn giản nhất để hình không rung, ai mới quay cũng làm được.
Máy dọc, ngang tầm ngực. Người xem trên điện thoại cầm dọc, nên quay dọc để món hàng chiếm trọn màn hình. Ngang tầm ngực là góc nhìn của người đứng trước quầy.
Tay còn lại làm một việc. Cầm món hàng lên xoay nhẹ, gõ vào thành chén cho nghe tiếng, rót nước vào ly, chỉ vào vết men. Một việc thôi, đừng vừa cầm vừa chỉ vừa lật.
Đứng quay lưng về phía cửa sổ là sai. Lưng về phía sáng thì món hàng tối thui. Xoay người để ánh sáng chiếu vào món hàng, tức là bạn đứng quay mặt về phía cửa.
Đếm thầm một hai trước khi nói. Bấm quay, đếm thầm hai nhịp rồi mới nói, cuối đoạn cũng giữ hai nhịp im lặng. Như vậy khỏi bị mất chữ đầu, và cắt đầu đuôi dễ.
Năm mẫu video mười lăm giây và câu nói đi kèm
Mỗi mẫu dưới đây chỉ có một ý. Cô D giữ danh sách này trong ghi chú điện thoại, hàng mới về là chọn một mẫu và quay:
- Hàng mới ra lò. Cầm món mới lên, xoay một vòng: "Mẻ chén men xanh rêu mới ra hôm nay, có ba mươi cái, cái nào cũng hơi khác nhau nè, ai thích màu rêu ghé sớm."
- Trả lời câu khách hỏi nhiều. "Nhiều chị hỏi chén gốm có cho vào lò vi sóng được không. Loại này được, còn loại viền vàng thì không, tiệm có dán dấu chấm đỏ dưới đáy cho dễ nhận."
- So hai món. Cầm hai cái chén cạnh nhau: "Cái bên trái men bóng, rửa dễ hơn. Cái bên phải men mờ, cầm ấm tay hơn. Chị dùng hằng ngày thì lấy bên trái."
- Âm thanh. Gõ nhẹ vào thành chén: "Nghe tiếng này trong là chén nung đủ lửa đó, mua gốm chị cứ gõ thử vầy." Mẹo nhỏ này người xem hay gửi cho người nhà.
- Gói hàng. Một tay gói chén vào giấy: "Đơn này gửi ra Đà Nẵng, tiệm quấn ba lớp giấy rồi chèn rơm, hai năm nay chưa vỡ đơn nào."
Câu nói nào cũng có một chi tiết thật: số lượng, dấu nhận biết, cách thử, chỗ gửi. Bỏ chi tiết đó đi thì video chỉ còn là một món hàng xoay vòng, không ai có lý do gửi cho ai.
Quay lúc nào để không làm chậm khách
Quy tắc đầu tiên của cô D: có khách đứng chờ thì không quay. Khách đang chờ mà thấy người bán cầm máy nói chuyện với màn hình sẽ nghĩ mình bị bỏ rơi, và đó là chuyện họ kể lại. Giờ quay là giờ vắng: sáng mới mở cửa, đầu giờ chiều, hoặc ngay sau khi bày hàng mới.
Nếu khách trong tiệm thấy bạn quay và tò mò, mời họ xem cùng, đừng ngưng ngượng ngập: "Tiệm đang quay giới thiệu mẻ mới, chị cứ xem tự nhiên, không lọt mặt chị đâu." Rồi giữ đúng lời, quay xuống món hàng, không quét máy qua phía khách.
Có khi chính khách cho đề tài. Một chị khách hỏi "chén này đựng canh nóng có nứt không", cô D trả lời xong, đợi chị ấy đi rồi quay lại câu hỏi đó thành video. Không quay khách, không nhắc tên, chỉ nói "hôm nay có chị hỏi". Người xem có cùng thắc mắc sẽ thấy mình trong đó.
Quay xong, đừng đăng ngay giữa giờ bán. Để dành tới lúc đóng cửa hoặc buổi tối, xem lại một lần trước khi đăng, kiểm xem có lọt mặt khách, lọt giấy tờ hay lọt tiếng ai nói chuyện riêng không.
Lỗi hay gặp khi tự quay và cách sửa
Phần lớn video tự quay của tiệm nhỏ không ai xem hết vì những lỗi dưới đây, không phải vì thiếu thiết bị:
| Hay làm | Vì sao người xem bỏ đi | Nên làm |
|---|---|---|
| Mở đầu bằng "xin chào cả nhà, hôm nay…" | Ba giây đầu không có gì, người xem lướt qua | Mở đầu bằng món hàng và một chi tiết ngay |
| Nói nhiều ý trong một video | Không nhớ được ý nào | Một video một ý, ý khác quay video khác |
| Quay ngang | Món hàng nhỏ xíu giữa hai dải đen | Quay dọc, món hàng chiếm giữa khung |
| Lồng nhạc to đè lên lời nói | Không nghe rõ, phải tắt tiếng | Giữ giọng thật, nhạc nếu có thì rất nhỏ |
| Quay lại nhiều lần cho thật trơn | Mất cả buổi, chán rồi bỏ | Quay tối đa ba lần, lấy lần tự nhiên nhất |
| Mua đèn vòng, gậy, micro trước | Thiết bị nằm góc, vẫn không quay | Quay bằng điện thoại không trước một tháng |
Lỗi mở đầu chào hỏi là lỗi phổ biến nhất. Ở quầy, bạn chào khách vì khách đã đứng đó. Trên màn hình, người xem chưa đứng lại, nên thứ đầu tiên họ thấy phải là món hàng.
Đếm kết quả sau ba bốn tuần
Mỗi tuần quay hai video là đủ cho người đứng quầy một mình. Ghi vào sổ một dòng cho mỗi video: ngày đăng, mẫu nào trong năm mẫu, món gì. Bốn tuần sau là tám dòng.
Bên cạnh mỗi dòng, đếm ba thứ: số lần video được gửi đi hoặc lưu lại nếu trang có hiện, số tin nhắn hỏi đúng món trong video, và số khách tới quầy nói "thấy trong video". Ba con số này quan trọng hơn lượt xem, vì lượt xem có thể cao nhờ người lạ ở xa lướt qua, còn tin nhắn và khách tới quầy là người thật muốn mua.
Sau bốn tuần, xem mẫu nào có nhiều tin nhắn và khách nhắc tới nhất. Ở xưởng của cô D, mẫu trả lời câu khách hỏi và mẫu gõ nghe tiếng được gửi đi nhiều hơn mẫu hàng mới. Từ đó cô quay mẫu hỏi đáp nhiều hơn. Nếu tám video không có tin nhắn nào hỏi món, xem lại chi tiết trong câu nói: có lẽ thiếu con số hoặc lý do cụ thể khiến người xem muốn gửi đi.
Có một con số không nên nhìn quá nhiều: lượt xem của từng video. Video có lượt xem cao bất thường thường do người ở xa lướt qua, không mua được và không tới quầy. Ngược lại, một video chỉ vài trăm lượt xem mà có ba khách quen gửi cho người nhà và một đơn hỏi mua là video đã làm đúng việc của nó. Giữ sổ theo tin nhắn và khách tới quầy, đừng giữ sổ theo lượt xem, thì sẽ không bị cuốn theo những video gây chú ý mà chẳng bán được gì.
Chuẩn bị trước năm phút cho cả tuần quay
Lau một khoảng kệ làm nền. Chọn một khoảng kệ gỗ hoặc mặt bàn sát cửa, dọn sạch giấy tờ và đồ cá nhân. Mọi video cầm tay đều quay về hướng khoảng này, khách xem nhiều sẽ nhận ra đó là tiệm bạn.
Ghi sẵn năm câu mở đầu. Trong ghi chú điện thoại, viết sẵn câu đầu cho từng mẫu video. Lúc cầm máy lên không phải nghĩ, chỉ đọc lướt một lần rồi nói theo kiểu của mình.
Sạc đầy và dọn bộ nhớ. Nghe thì thừa, nhưng chuyện đang quay thì máy báo đầy bộ nhớ hay hết pin xảy ra rất thường ở người bán hàng, vì điện thoại vừa nhận đơn vừa chụp hoá đơn cả ngày.
Tắt âm báo tin nhắn khi quay. Tiếng chuông tin nhắn chen giữa câu nói làm hỏng cả đoạn, mà người đứng quầy thì tin nhắn đổ về liên tục. Bật chế độ im lặng hai phút rồi bật lại.
Thoả thuận với người cùng tiệm. Nếu có người phụ, dặn trước: "Lúc chị cầm máy lên quay thì em ra đứng quầy giùm chị hai phút nha, có khách là chị ngưng liền." Một câu dặn này giữ cho việc quay không bao giờ lấn giờ bán.
Cất danh sách đề tài. Mỗi lần khách hỏi một câu hay, ghi ngay vào cuối danh sách. Hết đề tài là chuyện của người không ghi chép, còn người đứng quầy thì mỗi tuần nghe cả chục câu hỏi đáng quay.
Câu hỏi thường gặp
Giọng nói không hay có nên quay video có lời không?
Nên. Người xem không cần giọng hay, họ cần nghe người bán thật nói về món hàng thật. Nói chậm, rõ, đúng một ý là đủ, giọng địa phương còn làm video có nét riêng.
Video ngắn cho shop nhỏ nên dài bao nhiêu giây?
Khoảng mười lăm đến hai mươi lăm giây cho một ý. Ngắn hơn thì chưa kịp nói chi tiết, dài hơn thì người xem lướt điện thoại thường bỏ đi giữa chừng.
Không muốn lộ mặt khi quay thì làm sao?
Quay ở góc nhìn của người cầm máy, chỉ thấy tay và món hàng, giọng nói vẫn có. Kiểu này còn tự nhiên hơn quay mặt vì người xem như đang đứng ở vị trí khách.
Có cần chỉnh sửa, thêm chữ vào video không?
Chỉ cần cắt đầu đuôi và có thể thêm một dòng chữ ngắn tóm ý chính cho người xem không mở tiếng. Thêm hiệu ứng, chuyển cảnh, nhạc ồn thường làm video mất chất người đứng quầy.
Lỡ quay lọt mặt khách thì làm sao?
Cắt bỏ đoạn đó hoặc quay lại, đừng đăng khi chưa hỏi ý khách. Nếu đã đăng và khách nhắn, gỡ ngay và xin lỗi ngắn gọn, đừng giải thích dài.
Video cầm tay có nên dùng cho shop bán online ở nhà không?
Rất hợp. Người mua online không cầm được món hàng nên video bạn cầm, xoay, gõ, so sánh giúp họ hình dung kích thước và chất liệu, và họ dễ gửi cho người cùng mua để hỏi ý.