Dùng tài khoản ảo để khen quán trong nhóm cư dân là chiêu rất dễ bị nhận ra: cư dân biết mặt nhau, quản trị nhóm thấy tài khoản mới vào cùng lúc, giọng văn lộ ra, và khi bị phát hiện quán thường bị đuổi khỏi nhóm, bị chụp lại đăng "bóc", mất đúng kênh có khách gần nhất. Cách thay là có mặt trong nhóm bằng tên thật, đăng đúng luật nhóm, và để khách thật tự khen khi họ muốn.
Chữ "seeding" mà nhiều người trong nghề hay nói, hiểu theo nghĩa xấu ở đây, là dùng tài khoản giả làm khách để gieo lời khen. Ví dụ giả định: anh Khoa nấu cơm văn phòng giao trong một khu chung cư ba toà, nhóm cư dân có hơn ba nghìn thành viên nhưng chỉ cho đăng bán vào ngày Chủ nhật. Anh tính lập ba tài khoản, một cái hỏi "có ai biết chỗ cơm trưa ngon giao tận nơi không", hai cái vào trả lời khen cơm của anh. Bài này đi qua vì sao kế hoạch đó gần như chắc chắn hỏng, và anh có thể làm gì trong khuôn khổ luật nhóm.
Chiêu này thường trông thế nào trong nhóm
Nhận ra hình dạng của chiêu này giúp chủ quán khỏi bị cám dỗ, và giúp nhận ra khi có người làm thuê đang làm thay mình. Thường là một bài hỏi rất tự nhiên từ một tài khoản ít hoạt động, kiểu "mới chuyển về toà B, ai biết quán nào ngon chỉ với". Chỉ vài phút sau có hai, ba bình luận cùng nhắc một quán, lời khen rất tròn, có khi kèm cả giờ mở cửa và cách đặt hàng.
Biến thể khác là tài khoản giả làm khách đăng bài "cảm ơn quán X giao cơm đúng giờ" vào ngày không được đăng bán, lách luật nhóm bằng hình thức một lời cảm ơn. Hoặc khi có người chê quán, lại có vài tài khoản lạ vào bênh rất hăng.
Chủ quán nào từng ở trong nhóm cư dân lâu đều biết cảm giác đọc mấy chuỗi bình luận kiểu này: nhìn là thấy dàn dựng, chỉ chưa ai nói ra. Điều đó có nghĩa là người khác cũng sẽ thấy như vậy khi đọc chuỗi của bạn.
Đáng lo hơn là nhiều chủ quán không tự làm mà được người khác làm hộ: một người quen nhận "chăm nhóm giúp", một dịch vụ đăng bài trọn gói. Nếu thấy tên quán mình bỗng được nhắc dày đặc bởi những tài khoản chưa từng đặt cơm, hãy hỏi ngay người đang làm giúp mình, đừng mừng vì quán được khen nhiều.
Vì sao nhóm cư dân nhận ra nhanh
Cư dân biết nhau. Nhóm chung cư là nơi người ta gặp nhau ở thang máy, ở bãi xe. Một tài khoản tự xưng ở toà B mà không ai từng thấy, không bình luận gì ngoài chuyện cơm, là thứ người ta thắc mắc ngay.
Quản trị nhóm thấy nhiều hơn thành viên. Người quản trị thấy tài khoản nào xin vào nhóm lúc nào, ai duyệt, trả lời câu hỏi gia nhập ra sao. Ba tài khoản mới vào trong cùng một tuần rồi cùng nói về một quán là tín hiệu rất rõ với họ.
Giọng văn giống nhau. Người tự viết cho nhiều tài khoản khó giấu được thói quen của mình: cùng cách viết tắt, cùng dấu chấm than, cùng câu "rất đáng thử". Cư dân đọc nhiều sẽ nhận ra.
Chi tiết quá đúng ý chủ quán. Khách thật hay khen lệch: khen canh mà quên món chính, khen giao nhanh mà chê hộp hơi nhỏ. Lời khen giả thì nói đúng điều chủ quán muốn nói, đủ cả giá, giờ, cách đặt, nghe như tờ rơi.
Một người tò mò là đủ. Chỉ cần một cư dân nhắn riêng cho tài khoản kia hỏi "chị ở căn nào", tài khoản ảo không trả lời được. Từ đó câu chuyện quay sang chủ quán.
Cái giá khi bị phát hiện
Hậu quả đầu tiên và thường gặp nhất là bị quản trị xoá bài, xoá luôn tài khoản thật của chủ quán khỏi nhóm. Với người bán trong chung cư, nhóm cư dân là kênh có khách gần nhất, giao hàng trong năm phút. Mất nhóm là mất phần lớn khách mới tiềm năng.
Hậu quả thứ hai lan xa hơn: ai đó chụp lại chuỗi bình luận, khoanh đỏ những tài khoản giống nhau, đăng bài "cẩn thận quán này dùng tài khoản ảo". Bài kiểu này được chia sẻ nhiều hơn bất kỳ lời khen nào, và được nhắc lại mỗi khi có người hỏi về quán.
Về nguyên tắc, chính sách của các mạng xã hội cấm tài khoản giả và hành vi giả mạo, tài khoản vi phạm có thể bị khoá, và tài khoản thật có liên quan cũng có thể bị ảnh hưởng. Ở mức quy định chung, việc giới thiệu sản phẩm dưới vỏ một lời chia sẻ cá nhân mà người đọc không biết là của người bán có thể bị coi là quảng cáo gây nhầm lẫn. Chi tiết cần tra quy định hiện hành; còn nếu bị ai đó đe doạ hoặc đòi tiền sau khi bị phát hiện, hỏi luật sư thay vì tự xử lý.
Cách có mặt trong nhóm bằng tên thật
Anh Khoa vẫn có thể dùng nhóm cư dân, chỉ cần đi cửa chính. Theo thứ tự:
- Đọc kỹ luật nhóm, ghi lại ngày được đăng bán, số bài mỗi tuần, có cần ghi giá không.
- Nhắn riêng cho quản trị trước khi đăng bài đầu: "Dạ chào anh, em là Khoa ở toà C, em nấu cơm trưa giao trong khu. Chủ nhật này em xin đăng một bài giới thiệu, anh xem giúp em có cần sửa gì không ạ."
- Bài đăng nói rõ mình là ai: "Em là Khoa, nhà ở toà C, nấu cơm trưa cho mấy anh chị làm ở nhà. Mỗi ngày một món mặn, một canh, một rau, giá ghi bên dưới, đặt trước mười giờ là kịp trưa."
- Khi ngày thường có người hỏi chỗ ăn trưa, nếu luật nhóm cho phép, trả lời bằng tài khoản thật và nói rõ: "Dạ em là người nấu cơm ở toà C, chị cần thì nhắn em, em không giành phần giới thiệu của các anh chị khác đâu ạ."
- Nếu luật không cho trả lời quảng cáo ngày thường, im lặng. Khách quen của anh sẽ nhắc tên anh thay, và lời của họ đáng giá hơn.
Có những việc không cần làm: không cần đăng mỗi ngày, không cần kéo người vào bình luận cho bài lên cao, không cần xin bạn bè ở chỗ khác vào nhóm để thả tim. Quản trị nhóm quý người bán biết luật, và khi có tranh cãi họ thường nghiêng về người đó.
Khi khách thật khen quán trong nhóm
Đến tuần thứ ba, thứ tư, sẽ có cư dân tự nhắc tên quán khi ai đó hỏi. Đó là lúc chủ quán dễ làm hỏng nhất, bằng cách vào bình luận dài, chèn giá, chèn số đặt hàng, hoặc kéo thêm người vào khen tiếp. Lời khen của khách đang có giá trị chính vì nó không phải lời quảng cáo; chủ quán chen vào quá đà là kéo nó về thành quảng cáo.
Chỉ cần một bình luận cảm ơn ngắn, đúng giọng hàng xóm: "Em cảm ơn chị Hà toà A nhiều, mai em để chị phần canh chua chị thích nha." Hoặc nếu luật nhóm không cho chủ hàng bình luận, thì nhắn riêng cho người khen để cảm ơn.
Nếu có người chê trong nhóm, cũng đừng nhờ ai vào bênh. Trả lời một lần bằng tài khoản thật, nhận phần sai nếu có: "Dạ hôm thứ Ba cơm giao trễ hai mươi phút vì em kẹt thang máy, em xin lỗi chị, từ mai em đi sớm hơn." Người đọc nhìn cách chủ quán nhận lỗi để quyết định có đặt thử hay không, nhiều hơn là nhìn số lời khen.
Hay làm và nên làm trong nhóm cư dân
So nhanh những lối tắt và đường thật:
| Hay làm | Vì sao hại | Nên làm |
|---|---|---|
| Lập tài khoản phụ hỏi rồi tự trả lời | Bị nhận ra, bị đuổi khỏi nhóm, bị chụp lại | Đăng bằng tên thật đúng ngày được phép |
| Nhờ người làm thuê "chăm nhóm" mà không hỏi cách làm | Người làm thuê dùng tài khoản ảo, quán chịu tiếng | Thoả thuận rõ: không dùng tài khoản giả, báo lại từng bài |
| Kéo bạn bè ở nơi khác vào bình luận | Người lạ trong nhóm cư dân rất lộ | Để khách thật trong khu tự kể |
| Cãi tay đôi khi bị chê | Ồn ào làm cả nhóm chú ý tới lời chê | Trả lời một lần, nhận lỗi, sửa, báo lại |
Nếu thuê ai giúp đăng bài, có một câu nên nói từ ngày đầu: "Bên em làm gì trong nhóm thì làm bằng tên trang của quán, không dùng tài khoản cá nhân giả làm khách, có gì báo anh trước." Câu này ngắn, nhưng nó đặt ranh giới từ đầu, và nếu sau này có chuyện, cả hai bên đều nhớ đã thoả thuận gì.
Đếm sau một tháng
Ghi vào sổ đơn một cột nhỏ cạnh tên khách: khách biết quán qua đâu. Với khách đặt lần đầu, hỏi trong tin nhắn chốt đơn: "Dạ chị biết em qua bài trong nhóm hay qua ai giới thiệu vậy chị?" Ghi một chữ viết tắt là đủ.
Hết tháng, đếm số khách đến từ bài đăng Chủ nhật và số khách đến từ lời cư dân nhắc tên. Ví dụ giả định: sáu khách từ bài đăng, chín khách từ lời nhắc của cư dân. Con số thứ hai cao hơn là dấu hiệu đúng hướng: truyền miệng thật đang chạy trong khu.
Nếu sau một tháng cả hai cột đều thấp, đừng quay lại ý định dùng tài khoản ảo. Xem lại món, giá, giờ giao, và cách viết bài: bài có ảnh hộp cơm thật chụp lúc trưa, có giá rõ, có nói người nấu là ai thường được đặt thử nhiều hơn bài chung chung. Đổi một thứ mỗi hai tuần rồi đếm lại, đừng đổi tất cả cùng lúc, kẻo không biết thay đổi nào có tác dụng.
Câu hỏi thường gặp
Dùng tài khoản phụ khen quán mình có bị phát hiện không?
Rất dễ, nhất là trong nhóm cư dân nơi người ta biết nhau. Quản trị nhóm thấy thời điểm vào nhóm, cư dân để ý giọng văn và chi tiết, và nền tảng có cơ chế riêng để phát hiện tài khoản giả. Bị phát hiện thì thường mất luôn chỗ đứng trong nhóm.
Seeding có phải lúc nào cũng xấu không?
Chữ này được dùng theo nhiều nghĩa. Phần đáng tránh là dùng tài khoản giả hoặc người được trả tiền giả làm khách để khen. Còn việc chủ quán tự giới thiệu bằng tên thật, hoặc khách thật tự kể, là bình thường và không có gì phải giấu.
Nhóm cư dân cấm bán hàng thì quán làm sao có khách trong khu?
Tôn trọng luật nhóm và dùng đường khác: tờ giới thiệu nhỏ đặt ở quầy lễ tân nếu ban quản lý cho phép, mời khách đầu tiên kể cho hàng xóm, và để khách quen nhắc tên quán khi có người hỏi. Có thể hỏi quản trị xem có ngày nào được đăng.
Người làm thuê đăng bài cho quán dùng tài khoản ảo thì quán có chịu trách nhiệm không?
Về uy tín thì có, vì cư dân không phân biệt ai làm. Về pháp lý thì tuỳ tình huống, cần hỏi luật sư nếu có tranh chấp. Cách an toàn là thoả thuận bằng văn bản rằng không dùng tài khoản giả và yêu cầu báo lại từng bài.
Bị chụp lại đăng bài nói quán dùng tài khoản ảo thì làm gì?
Nếu đúng là có, dừng ngay, xoá tài khoản giả và trả lời một lần, ngắn, nhận lỗi, nói việc sẽ làm khác đi. Nếu không đúng, nêu sự việc bình tĩnh, không đe doạ ai. Trường hợp bị vu khống hoặc đòi tiền thì hỏi luật sư.
Có nên nhờ khách quen vào bình luận khen khi bài đăng ít người xem không?
Nhờ khách quen nhắc tên quán khi họ thấy có người hỏi thì được, vì đó là lời thật của họ. Không nên nhờ họ khen theo kịch bản hay vào thả tim cho bài lên cao. Bài ít người xem thì sửa ảnh, giá và lời giới thiệu trước.