Khi thuê người chăm trang cho tiệm, dấu hiệu họ đang dùng chiêu bẩn là số theo dõi hay đánh giá tăng vọt không gắn với việc gì của tiệm, bình luận khen từ tài khoản lạ, báo cáo chỉ toàn lượt thích, và họ né khi được hỏi cách làm. Tiệm là bên chịu hậu quả, nên cần thoả thuận vài dòng từ đầu: không mua tương tác, không tài khoản giả, không đánh giá giả, không lấy ảnh người khác, chủ tiệm giữ quyền quản trị cao nhất, và báo cáo bằng tin nhắn hỏi mua chứ không bằng lượt thích.
Ví dụ giả định: anh Duy mở quán cà phê nhỏ trên tầng trệt một dãy nhà phố, sáng đông khách đi làm, trưa thì bàn trống trơn. Anh không có thời gian đăng bài nên thuê một bạn trẻ "chăm trang trọn gói", ví dụ giả định ba triệu một tháng, hứa "tăng tương tác, tăng đánh giá". Tháng đầu trang lên hai nghìn người theo dõi, hồ sơ trên bản đồ thêm ba mươi đánh giá năm sao. Trưa vẫn vắng. Bài này giúp anh đọc lại những con số đó, và đặt lại cách làm việc với người chăm trang.
Vì sao chủ tiệm hay giao trọn mà không hỏi
Chủ tiệm nhỏ thuê người làm trang vì không có thời gian, và cũng vì ngại cái mình không rành. Khi người làm thuê nói những chữ như "đẩy tương tác", "phủ đánh giá", "chạy nhóm", chủ tiệm gật đầu cho qua vì sợ hỏi nhiều thành ra phiền. Báo cáo cuối tháng có biểu đồ đi lên, thế là yên tâm.
Vấn đề nằm ở chỗ người làm thuê được trả công theo con số họ cam kết. Nếu thoả thuận ghi "tăng một nghìn người theo dõi mỗi tháng" thì đường tắt để đạt con số đó luôn ở sẵn đó, rẻ hơn và nhanh hơn làm nội dung thật. Không phải ai cũng đi đường tắt, nhưng nếu chủ tiệm chỉ đo bằng số đó thì rất khó biết họ đi đường nào.
Chi tiết người đứng quầy mới để ý: khách quen hỏi "dạo này thấy quán trên mạng nhiều quá, có ai khen quán mà mình không quen mặt", trong khi số ly bán buổi trưa không đổi. Khi tiếng ồn trên mạng tăng mà quầy vẫn như cũ, đó là lúc nên hỏi.
Dấu hiệu người làm thuê đang dùng chiêu bẩn
Không cần biết kỹ thuật, chủ tiệm vẫn nhận ra được bằng mắt thường:
- Người theo dõi tăng vài trăm, vài nghìn trong vài ngày mà tiệm không có sự kiện, món mới hay bài nào đặc biệt.
- Đánh giá năm sao đổ về dồn dập, câu chữ chung chung, không ai nhắc món, nhắc chỗ ngồi; trong khi khách quen thật chưa ai được mời viết.
- Trong nhóm cư dân hay nhóm ăn uống xuất hiện những tài khoản lạ khen quán, chủ tiệm không hề quen ai trong số đó.
- Mỗi bài có vài trăm lượt thích nhưng không có tin nhắn hỏi đường, hỏi giờ, đặt bàn.
- Người làm thuê xin mật khẩu tài khoản chính, hoặc xin quyền quản trị cao nhất, thay vì quyền đăng bài.
- Báo cáo cuối tháng chỉ có lượt thích, lượt xem, lượt theo dõi; không có một dòng nào về khách thật.
- Hỏi "em làm cách nào mà tăng nhanh vậy" thì nhận câu trả lời vòng vo như "bí quyết nghề", "chạy hệ thống".
Gặp một dấu hiệu chưa nói được gì. Gặp ba, bốn dấu hiệu cùng lúc thì đã đến lúc ngồi nói chuyện thẳng với người làm thuê.
Vì sao tiệm chịu hậu quả chứ không phải người làm thuê
Đánh giá giả bị gỡ là gỡ trên hồ sơ của tiệm. Trang bị hạn chế vì tương tác ảo là trang của tiệm. Bài "quán này dùng tài khoản ảo" trong nhóm cư dân gọi tên quán, không gọi tên bạn trẻ được thuê. Người làm thuê có thể chuyển sang khách hàng khác trong một tuần; quán thì vẫn ở đó, trong con phố đó.
Về nguyên tắc, các nền tảng cấm mua bán tương tác, cấm đánh giá không xác thực và cấm tài khoản giả, và chúng xử lý trên tài sản của người được hưởng lợi, tức là tiệm. Ở mức quy định chung, lời giới thiệu sản phẩm phải trung thực, không gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng; người được hưởng lợi từ một quảng cáo sai sự thật khó nói rằng mình không biết. Muốn biết chi tiết thì tra quy định hiện hành, có tranh chấp thì hỏi luật sư.
Thêm một rủi ro thực tế: người làm thuê giữ mật khẩu chính có thể khoá chủ tiệm ra ngoài khi hai bên không còn làm với nhau. Nhiều chủ tiệm mất trang gây dựng mấy năm chỉ vì giao hết quyền cho một người mà không ai ghi lại.
Câu hỏi nên hỏi trước khi thuê
Một buổi cà phê trưa vắng là đủ để hỏi rõ. Ghi câu trả lời vào sổ:
- Hỏi cách làm cụ thể: "Mỗi tuần em định đăng gì, ai chụp ảnh, ảnh lấy ở đâu?" Người làm thật trả lời được ngay; người đi đường tắt sẽ nói chung chung.
- Hỏi về đánh giá: "Em xin đánh giá bằng cách nào, có dùng tài khoản nào khác ngoài khách thật không?"
- Hỏi về con số họ cam kết: "Nếu em hứa tăng một nghìn người theo dõi, em làm sao đạt được?" Ai hứa con số lớn trong thời gian ngắn mà không giải thích được thì nên dè chừng.
- Hỏi về quyền quản trị: "Anh giữ quyền cao nhất, em làm với quyền đăng bài được không?"
- Hỏi về báo cáo: "Cuối tháng em báo anh số tin nhắn hỏi mua và số khách nói biết quán qua trang nhé, lượt thích thì phụ thôi."
Người làm thật thường thấy dễ chịu với những câu hỏi này, vì nó cho họ biết chủ tiệm quan tâm tới khách thật. Người chỉ bán con số thì sẽ thấy khó chịu, và đó cũng là một câu trả lời.
Thoả thuận vài dòng, ghi lại bằng tin nhắn
Không cần hợp đồng dày. Một tin nhắn hai bên cùng xác nhận là đủ để làm mốc, với những ý sau:
- Không mua lượt thích, lượt theo dõi, bình luận, đánh giá dưới bất kỳ hình thức nào.
- Không dùng tài khoản giả, tài khoản cá nhân giả làm khách để khen quán ở bất cứ đâu.
- Không nói xấu, không đánh giá tiệm khác.
- Không lấy ảnh của người khác; ảnh phải chụp tại quán hoặc ảnh khách đã cho phép.
- Không nhắn tin hàng loạt cho người lạ nhân danh quán.
- Chủ tiệm giữ quyền quản trị cao nhất; người làm thuê dùng quyền đăng bài, khi ngừng hợp tác thì gỡ quyền trong ngày.
- Báo cáo hằng tháng gồm số tin nhắn hỏi mua, số đặt bàn, vài câu khách hỏi thật.
Tin nhắn mở đầu có thể là: "Anh gửi em mấy điều quán cần, em đọc rồi nhắn lại đồng ý giúp anh nha, có gì chưa rõ mình nói trước."
Người chăm trang tử tế làm được gì cho quán nhỏ
Để công bằng với những người làm nghề đàng hoàng: một người chăm trang tốt giúp quán nhỏ được rất nhiều, chỉ là những việc đó chậm và ít số đẹp. Mấy việc nên kỳ vọng ở họ:
- Tới quán một buổi sáng mỗi tuần, chụp ảnh thật: ly cà phê vừa pha, tay người pha, góc bàn cạnh cửa sổ, khách ngồi quay lưng khi đã xin phép.
- Kể chuyện thật của quán: hạt cà phê lấy từ đâu, vì sao quán mở sớm, chị phục vụ làm ở quán bao lâu.
- Trả lời tin nhắn và bình luận trong giờ đã hẹn, chuyển cho chủ quán những câu hỏi về đặt bàn, về món.
- Nhắc chủ quán mời khách vừa khen để lại đánh giá, chứ không tự tạo đánh giá.
- Ghi lại câu hỏi khách hay hỏi để quán sửa: chỗ để xe, giờ đóng cửa, có món không đường không.
- Nói thẳng với chủ quán khi một bài không hiệu quả, thay vì làm đẹp số để che.
Nếu người đang làm cho quán làm được phần lớn những việc trên, giữ họ lại và trả công xứng đáng, kể cả khi con số theo dõi tăng chậm. Câu nhận xét để họ biết mình được quý: "Mấy tấm ảnh em chụp buổi sáng, khách tới nói y như vậy, anh thích cách em làm."
Khi đã phát hiện chiêu bẩn
Anh Duy ngồi lại với bạn chăm trang, hỏi thẳng nhưng không gay gắt: "Ba mươi đánh giá tháng này anh không quen ai, em nói thật giúp anh là em làm cách nào." Nếu đúng là mua hay dùng tài khoản giả, dừng ngay, không cần tranh cãi ai đúng ai sai.
Sau đó làm theo thứ tự: đổi mật khẩu, gỡ quyền người làm thuê, kiểm lại ai đang có quyền quản trị trang và hồ sơ; không tự tay xoá đánh giá của khách thật; với những đánh giá rõ là giả, để nền tảng xử lý theo kênh của họ. Số theo dõi có thể tụt, đánh giá có thể bị gỡ, cứ để nó tụt.
Không cần thông báo rùm beng. Nếu có khách hỏi, trả lời thật: "Dạ tháng trước quán thuê người làm trang mà làm sai cách, quán dừng rồi, giờ quán tự đăng." Một câu nói thật như vậy thường được khách quý hơn là im lặng.
Đếm gì mỗi tháng thay cho biểu đồ đi lên
Kẹp một tờ giấy cạnh máy pha. Mỗi ngày đánh dấu khách mới nói biết quán qua trang, qua bản đồ, qua người quen. Cộng thêm số tin nhắn hỏi đặt bàn hay hỏi giờ mở cửa. Đó là những con số thật mà người chăm trang tử tế vẫn tự hào báo cáo.
Ví dụ giả định: tháng làm theo thoả thuận mới, người theo dõi chỉ tăng tám mươi, nhưng có hai mươi lăm tin nhắn hỏi chỗ ngồi buổi trưa, và mười hai khách mới nói thấy trên trang. So với tháng trước hai nghìn theo dõi mà không ai nhắn hỏi, rõ là tháng này có ích hơn.
Nếu sau hai tháng tin nhắn hỏi mua vẫn bằng không, vấn đề có thể nằm ở nội dung, ở món, ở giờ mở cửa buổi trưa. Ngồi lại với người chăm trang, đổi một thứ một lần, rồi đếm tiếp. Đừng vì sốt ruột mà quay lại thoả thuận cũ chỉ để nhìn thấy biểu đồ đi lên; biểu đồ đó không pha thêm ly cà phê nào buổi trưa.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết người chăm trang có mua tương tác cho tiệm không?
Nhìn các dấu hiệu: số theo dõi hay đánh giá tăng vọt mà tiệm không có sự kiện gì, bình luận khen từ tài khoản lạ, nhiều lượt thích mà không có tin nhắn hỏi mua. Hỏi thẳng cách làm, người làm thật luôn giải thích được từng bước.
Người làm thuê dùng chiêu bẩn thì tiệm có bị ảnh hưởng không?
Có. Mọi xử lý của nền tảng đều nhắm vào trang và hồ sơ của tiệm, còn khách và cư dân thì gọi tên quán. Về pháp lý, tuỳ tình huống, nên hỏi luật sư nếu có tranh chấp. Cách an toàn là thoả thuận rõ từ đầu.
Có nên đưa mật khẩu trang cho người chăm trang không?
Không nên đưa mật khẩu tài khoản chính. Cấp quyền đăng bài hoặc quyền biên tập theo cách nền tảng cho phép, chủ tiệm giữ quyền cao nhất, và gỡ quyền ngay khi ngừng làm việc với nhau.
Nên trả công người chăm trang theo con số nào?
Không nên trả theo lượt thích hay lượt theo dõi, vì đó là con số dễ làm giả nhất. Gắn với khối lượng việc thật như số bài, ảnh tự chụp, và theo dõi thêm số tin nhắn hỏi mua, số khách mới nói biết quán qua trang.
Phát hiện đánh giá giả do người làm thuê tạo thì có nên tự xoá không?
Chủ hồ sơ thường không xoá được đánh giá của người khác. Dừng ngay việc tạo thêm, dùng kênh báo cáo của nền tảng cho những đánh giá rõ là giả, và tập trung xin đánh giá từ khách thật. Số có thể tụt, nhưng đó là số đúng.
Quán nhỏ có cần thuê người chăm trang không?
Không bắt buộc. Nhiều quán nhỏ tự đăng hai ba bài mỗi tuần bằng ảnh chụp tại quán và trả lời tin nhắn đúng giờ là đủ. Nếu thuê, hãy chọn người chịu làm theo thoả thuận rõ ràng và báo cáo bằng khách thật.