Khách kể chuyện xấu nhanh hơn chuyện tốt vì chuyện xấu có xung đột, có lời cảnh báo cho bạn bè, và vì khách bị thiệt nên cần người nghe đứng về phía mình. Cho nên trước khi tìm cách để khách khen, tiệm nhỏ nên tìm và bịt những chỗ hay sinh lời chê, thường chỉ năm sáu chỗ lặp đi lặp lại. Bịt được một chỗ là bớt hẳn một nguồn chuyện xấu, và nhiều khi chính cách sửa lại thành chuyện tốt khách mang đi kể.
Ví dụ giả định: tiệm hoa của chị Vy trước cổng chợ, nhận cắm hoa sinh nhật, khai trương, giao trong quận, có bán qua mạng. Khách quen nhiều, nhưng mấy tháng nay chị nghe phong thanh trong nhóm cư dân có người nói "đặt hoa bên đó giao trễ, hoa không giống hình". Chị không biết chuyện đó từ đơn nào, và cũng không chắc có phải lỗi tiệm mình. Bài này chỉ cách chị tìm ra chỗ hở, sửa từng chỗ, và biết mình đang khá lên.
Vì sao lời chê đi xa hơn lời khen
Một bó hoa đẹp đúng hẹn là chuyện khách mong đợi, không có gì để kể. Một bó hoa giao trễ hai tiếng, tới nơi thì tiệc đã cắt bánh xong, là một câu chuyện có đầu có đuôi: khách hồi hộp chờ, gọi điện không ai bắt máy, xấu hổ với bạn. Chuyện đó kể lại hay hơn, người nghe cũng hưởng ứng hơn, kiểu "trời, vậy thì thôi đừng đặt bên đó nữa". Khách kể chuyện xấu một phần để giải toả, một phần để giúp bạn tránh.
Còn một lý do ít ai để ý: khách bị thiệt thường kể ngay trong ngày, còn khách hài lòng thì quên. Lời chê đi lúc nóng, lời khen chờ có ai hỏi mới nói. Vì thế một tiệm có thể làm hài lòng chín phần mười khách mà tiếng vẫn không tốt lên, chỉ vì một phần mười còn lại kể nhiều và kể sớm.
Điều đáng mừng là lời chê ở tiệm nhỏ thường xoay quanh vài chuyện rất cụ thể, ít khi là "tiệm dở". Người ta chê giờ giấc, chê chênh lệch giữa ảnh và hàng thật, chê giá không rõ, chê thái độ lúc vội. Nghĩa là sửa được, và sửa không tốn nhiều tiền.
Năm chỗ hay sinh lời chê ở tiệm nhỏ
Hẹn giờ mà không giữ. Hẹn "chiều giao" rồi giao lúc sáu giờ tối. Khách không giận chuyện chờ bằng chuyện không được báo. Ở tiệm hoa của chị Vy, đây là nguồn chê lớn nhất, vì giao vào dịp quan trọng.
Hàng thật khác ảnh. Ảnh mẫu chụp lúc hoa đẹp nhất, mùa có đủ màu. Tới mùa khác, hoa thay loại mà không báo trước. Khách nhận bó hoa "không giống hình" và chụp ảnh so sánh, thứ rất dễ được chia sẻ.
Giá không rõ từ đầu. Báo "tầm ba trăm" rồi tính thêm phí giao, phí thiệp, phí hộp. Khách không phản đối từng khoản, nhưng thấy bị bất ngờ, và chữ "bị chặt" xuất hiện trong lời kể.
Thái độ lúc đông. Ngày lễ, chủ tiệm trả lời cộc, không nhìn mặt, nhắn tin chỉ một chữ "ok". Khách không biết tiệm đang quá tải, khách chỉ nhớ mình bị đối xử hời hợt.
Không nhận lỗi khi lỗi rõ. Giao nhầm địa chỉ mà vẫn nói "do khách ghi không rõ". Chuyện nhỏ thành chuyện lớn đúng ở bước này, vì khách có lý do để kể kèm câu "đã vậy còn đổ thừa".
Tìm chỗ hở của chính tiệm mình
Đừng đoán. Dành một buổi tối tuần này làm mấy việc sau, chừng một tiếng là xong:
- Lướt lại tin nhắn của khách trong ba tháng gần nhất, chép ra giấy những câu có chữ "sao", "chưa", "trễ", "khác", "lại". Không cần tên khách, chỉ cần nội dung.
- Gom các câu đó thành nhóm theo năm chỗ ở trên. Đếm mỗi nhóm có mấy câu. Chị Vy thấy nhóm "giờ giao" có mười một câu, nhóm "hàng khác ảnh" có sáu câu, các nhóm còn lại một hai câu.
- Hỏi thẳng ba khách quen tin cậy nhất, lúc họ ghé mua: "Chị mua bên em lâu rồi, có cái gì làm chị thấy phiền mà ngại nói không chị? Em muốn sửa thật." Khách quen thường ngại nói thẳng, phải hỏi cụ thể mới nói.
- Đọc các bình luận nhắc tên tiệm trên mạng xã hội và hồ sơ cửa hàng trên bản đồ, xem có nhóm nào trùng với tin nhắn không.
- Chọn MỘT nhóm nhiều câu nhất để sửa trong tháng này. Sửa hết năm nhóm một lúc là không sửa được nhóm nào cho tới nơi.
Việc đọc lại tin nhắn cũ có thể khó chịu, vì thấy lại những lần mình xử lý chưa khéo. Nhưng đó là nguồn thông tin thật nhất tiệm có, và không tốn đồng nào.
Câu nói tại chỗ để lỗi không thành chuyện kể
Phần lớn lời chê đi xa vì khách không được nghe một câu đàng hoàng đúng lúc. Mấy câu mẫu theo từng chỗ hở:
- Báo trễ trước giờ hẹn, không đợi khách hỏi: "Chị ơi, đơn hoa của chị em đang trễ khoảng ba mươi phút vì kẹt xe ở cầu, em báo trước để chị chủ động, tới nơi em nhắn chị liền."
- Báo đổi loại hoa trước khi cắm: "Tuần này hồng kem về không đẹp, em đề nghị thay bằng cúc mẫu đơn cùng tông, em gửi chị ảnh hoa thật trong tiệm để chị chọn nha."
- Báo giá trọn từ đầu: "Bó này ba trăm hai, đã gồm hộp và thiệp, phí giao trong quận ba mươi nghìn, tổng ba trăm năm mươi." Ví dụ giả định về giá.
- Khi lỡ trả lời cộc lúc đông, nhắn lại sau: "Lúc trưa tiệm đông quá em trả lời chị cụt lủn, em xin lỗi chị, giờ em xem kỹ đơn của chị nè."
- Khi tiệm sai rõ: "Lỗi này bên em, em xin lỗi chị. Em giao lại bó mới trong hôm nay, chị không phải trả thêm gì." Không thêm chữ "nhưng".
Một câu báo trước đổi hẳn câu chuyện khách kể. Cùng là giao trễ, nhưng "họ báo trước, xin lỗi đàng hoàng" thành lời khen chứ không còn là lời chê.
Hay làm và nên làm khi đã có lời chê
Khi biết có người đang kể xấu, phản xạ đầu tiên thường làm mọi thứ tệ hơn:
| Hay làm | Vì sao phản tác dụng | Nên làm |
|---|---|---|
| Đi hỏi khắp nơi "ai nói xấu tiệm" | Thành chuyện mới để người ta bàn, còn lỗi thì vẫn nằm đó | Tìm nhóm lỗi trong tin nhắn và sửa |
| Giảm giá thật sâu một tuần để chữa tiếng | Người ta nhớ "giảm giá vì bị chê", lỗi cũ vẫn lặp | Sửa chỗ hở rồi để khách mới tự thấy |
| Nhờ người quen vào nhóm cư dân khen bù | Bị nhận ra là mất lòng tin gấp đôi, có khi vi phạm quy định của nhóm | Im lặng sửa, chỉ trả lời khi được hỏi trực tiếp |
| Sửa năm thứ cùng lúc | Không thứ nào sửa tới nơi | Một nhóm lỗi mỗi tháng |
| Đổ lỗi cho shipper, cho nhà vườn | Khách không quan tâm lỗi của ai, khách đặt hàng ở tiệm | Nhận lỗi trước, xử lý với bên kia sau |
Nếu lời chê đã thành bài đăng lan rộng hoặc có chuyện an toàn sức khoẻ, đó là chuyện xử lý khủng hoảng, cần cách làm khác. Bài này dành cho những lời chê nhỏ, đều đều, ăn mòn tiếng tiệm từng chút.
Khi một lần sửa lỗi thành chuyện kể tốt
Có một điều người đứng quầy lâu năm hay nhận ra: khách được xử lý lỗi chu đáo đôi khi kể về tiệm nhiều hơn cả khách chưa từng gặp lỗi. Lý do giống hệt lý do lời chê đi xa. Chuyện có trục trặc rồi được gỡ là một câu chuyện có đầu có đuôi, kể lại thấy hay. "Hoa giao nhầm màu, chị chủ chạy xe mang bó mới tới tận nơi trong một tiếng, còn tặng thêm một cành" là câu người ta kể cho cả phòng làm việc nghe.
Nhưng chỉ thành chuyện tốt khi đủ ba điều. Một là nhanh: xử lý trong ngày, càng sớm càng tốt, khi khách còn đang bực. Hai là chính chủ tiệm hoặc người có quyền quyết làm, không để khách phải nói lại với ba người. Ba là có một chút hơn mức khách đòi, không cần đắt: một cành hoa lẻ, một tấm thiệp viết tay, một lời gọi lại hôm sau hỏi người nhận có vui không. Câu gọi lại có thể là: "Chị ơi, bó hoa hôm qua bạn chị nhận có ưng không, em hỏi để yên tâm thôi ạ."
Đừng cố tình để lỗi xảy ra hay làm quá tay để khách kể, kiểu đền gấp đôi giá trị đơn hàng. Khách tinh ý sẽ thấy, và chi phí đó không bền với tiệm nhỏ. Mục tiêu vẫn là bớt lỗi. Khi lỗi lỡ xảy ra thì xử lý sao cho khách có thể kể lại phần cách xử lý chứ không chỉ kể phần sai.
Đếm lời chê giảm dần sau bốn tuần
Sau khi chọn nhóm lỗi để sửa, chị Vy kẻ một bảng nhỏ trong sổ: mỗi tuần một dòng, hai cột "số đơn giao" và "số đơn khách nhắc chuyện giờ giấc". Cuối tuần đếm. Tuần đầu, khi mới bắt đầu báo trước mỗi lần trễ, số lần khách hỏi "sao chưa tới" giảm thấy rõ dù số lần trễ thật chưa giảm nhiều. Đó là dấu hiệu tốt: khách không còn bị bỏ lửng.
Từ tuần thứ hai, chị dời giờ hẹn giao thành khung giờ có khoảng đệm, nói rõ với khách "giao từ hai tới bốn giờ" thay vì "chiều giao". Số đơn trễ so với khung hẹn giảm tiếp. Sau bốn tuần, đem số tuần cuối so với tuần đầu. Nếu số lời nhắc giảm còn khoảng một nửa, chỗ hở đã được bịt phần lớn, có thể chuyển sang nhóm lỗi thứ hai.
Một con số nữa nên ghi: số khách tự khen những chuyện vừa sửa, kiểu "lần này có báo trước, dễ chịu ghê". Ghi lại nguyên câu. Mấy câu đó cho biết lời kể đang đổi chiều, và cũng là lời nhắc cho chính người làm trong tiệm rằng việc báo trước có người ghi nhận. Nếu sau tám tuần lời chê không giảm, quay lại bước đọc tin nhắn, có thể nhóm lỗi thật nằm ở chỗ khác.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao khách chê nhiều hơn khen dù tiệm làm tốt phần lớn đơn?
Vì khách bị thiệt thì kể ngay để giải toả và cảnh báo bạn bè, còn khách hài lòng thì coi đó là chuyện bình thường. Một lần trễ có xung đột nên dễ kể, mười lần đúng hẹn không có gì để kể. Bịt chỗ hay sinh lời chê thường có tác dụng nhanh hơn tìm cách để được khen.
Làm sao biết khách đang chê tiệm điều gì?
Đọc lại tin nhắn của khách trong vài tháng, gom các câu phàn nàn thành nhóm và đếm. Hỏi thêm vài khách quen tin cậy một câu cụ thể. Đọc các bình luận có nhắc tên tiệm. Nhóm nào nhiều câu nhất là chỗ cần sửa trước.
Có nên trả lời từng lời chê trong nhóm cư dân không?
Chỉ trả lời khi lời chê đúng là về tiệm và nói được ngắn gọn, lịch sự, nhận phần lỗi của mình. Không tranh luận, không đòi biết ai nói. Phần lớn trường hợp, sửa chỗ hở rồi để khách mới tự thấy có hiệu quả hơn mọi lời giải thích.
Xin lỗi khách có làm tiệm mất uy tín không?
Không, nếu xin lỗi ngắn, nhận đúng phần lỗi và nói rõ sẽ làm gì. Khách thường kể lại một lời xin lỗi đàng hoàng như một điểm tốt của tiệm. Cái làm mất uy tín là đổ lỗi hoặc im lặng khi lỗi đã rõ.
Một tháng nên sửa bao nhiêu lỗi?
Một nhóm lỗi mỗi tháng là vừa với tiệm nhỏ. Sửa nhiều cùng lúc thì không cái nào tới nơi, và không biết cái nào có tác dụng. Đếm lời chê của nhóm đó hằng tuần, giảm còn khoảng một nửa thì chuyển sang nhóm tiếp theo.