Với khách lớn tuổi, cách giúp đánh giá hiệu quả là để khách tự cầm máy, chủ tiệm đứng bên chỉ từng bước bằng lời ngắn, gợi khách dùng nút nói thay cho gõ chữ, và tuyệt đối không tự gõ hay tự bấm gửi thay khách. Khách lớn tuổi thường là khách trung thành nhất và hay kể cho bạn bè nhất, nhưng lại ít để lại lời đánh giá nhất, chỉ vì không biết bấm vào đâu và ngại hỏi.
Ví dụ giả định: tiệm kính anh Phúc đầu chợ, khách phần đông từ năm mươi tuổi trở lên, cắt kính lão, thay gọng, chỉnh ốc. Khách hài lòng nói "để chú về nói mấy ông trong hội cựu giáo chức", và đúng là họ nói thật. Nhưng con cháu của mấy ông ấy tìm tiệm kính trên điện thoại thì thấy tiệm anh gần như không có lời nào. Dưới đây là cách anh Phúc làm để khách lớn tuổi tự viết được, chậm mà chắc.
Những chỗ khách lớn tuổi hay vướng
Ai từng bán cho khách lớn tuổi đều gặp vài cảnh quen. Khách đưa điện thoại ra, màn hình chữ nhỏ xíu vì chưa ai chỉnh cỡ chữ. Khách đeo kính lão vào mới đọc được, mà kính lại đang để trong tiệm cho thợ chỉnh. Khách quét được thẻ, trang hiện ra, nhưng hỏi "rồi giờ bấm chỗ nào con". Có khách bấm nhầm ra khỏi trang rồi ngại không dám thử lại.
Chỗ vướng thứ hai là gõ chữ. Bàn phím điện thoại với người quen viết tay là một cực hình: gõ có dấu thì sai dấu, gõ không dấu thì sợ người ta đọc không ra. Nhiều khách bỏ cuộc ở đúng bước này, dù rất muốn khen. Chỗ vướng thứ ba ít ai nghĩ tới: khách không chắc tài khoản trên điện thoại là của mình hay của con cháu cài hộ, sợ bấm bậy làm hỏng gì đó.
Biết trước các chỗ vướng này giúp chủ tiệm chuẩn bị đúng thứ. Không phải khách lớn tuổi không muốn viết, mà mỗi bước nhỏ với họ đều tốn sức. Việc của tiệm là làm cho mỗi bước nhẹ đi, chứ không phải làm thay.
Chỉ từng bước tại quầy, khách tự cầm máy
Anh Phúc chỉ đề nghị khi khách vừa khen và không vội, thường là lúc ngồi chờ thợ lắp tròng. Thứ tự:
- Hỏi trước: "Chú có muốn viết vài lời cho tiệm trên điện thoại không, cháu chỉ chú, chừng hai phút thôi." Khách lắc đầu thì dừng, không nài.
- Để khách tự quét thẻ đặt trên quầy. Nếu khách không biết quét, chỉ: "Chú mở máy ảnh ra, đưa vào cái ô vuông này, chờ một chút có dòng chữ hiện lên thì chú bấm vào."
- Khi trang viết đánh giá hiện ra, chỉ bằng ngón tay từ xa, không chạm vào máy khách: "Đây chú, mấy ngôi sao ở trên, chú thấy tiệm được mấy thì chú bấm chừng đó." Không nói gì thêm về số sao.
- Tới ô viết chữ, gợi nút nói: "Chú bấm vào cái hình micro nhỏ ở góc bàn phím, rồi chú cứ nói như nói chuyện với cháu, máy tự ra chữ." Phần lớn khách lớn tuổi thích cách này ngay.
- Khách nói xong, để khách tự đọc lại. Nếu máy ghi sai chữ, khách tự sửa hoặc nói lại. Anh Phúc chỉ đứng bên trả lời khi khách hỏi.
- Khách tự bấm nút gửi. Cảm ơn: "Dạ xong rồi chú, cảm ơn chú nhiều, lời của chú quý lắm."
Nếu giữa chừng khách nói "thôi phức tạp quá", dừng ngay: "Dạ không sao chú, lúc nào cháu chú ghé thì nhờ cháu chỉ cũng được." Một lần thất bại không sao, ép khách làm tới cùng mới hỏng.
Ranh giới giữa giúp khách và viết hộ khách
Đây là chỗ nhiều chủ tiệm tốt bụng vô tình làm sai. Khách đưa máy bảo "con viết giùm chú đi, chú khen tiệm hết lòng". Nghe thì như được phép, nhưng lời đánh giá do chủ tiệm gõ trên máy khách là lời của chủ tiệm, không phải lời của khách. Các nền tảng nói chung coi lời đánh giá phải do chính người dùng tự viết về trải nghiệm của mình; người bán viết thay, dù có sự đồng ý, vẫn có thể bị coi là đánh giá không thật và bị gỡ. Người đọc sau cũng hay nhận ra giọng văn của người bán.
Cách từ chối êm: "Dạ chú để chú nói, máy tự ghi, chứ cháu viết thì thành cháu tự khen mình, kỳ lắm chú." Khách lớn tuổi thường cười và hiểu ngay, vì đó cũng là lẽ thường trong cách người ta trọng lời nói. Nếu khách vẫn muốn nhờ, gợi khách nhờ con cháu ở nhà giúp, hoặc hẹn lần sau ghé tiệm sẽ chỉ chậm hơn.
Những việc chủ tiệm làm được mà không vượt ranh giới: chỉnh giúp cỡ chữ to hơn khi khách hỏi, chỉ chỗ bấm bằng lời, giải thích nút nói, chờ bên cạnh. Những việc không làm: tự cầm máy gõ, tự chọn số sao, tự bấm gửi, gợi ý câu chữ để khách đọc lại nguyên văn. Cũng không đăng nhập tài khoản của khách vào máy của tiệm vì bất cứ lý do gì.
Chuẩn bị gì ở quầy để khách lớn tuổi dễ làm
Mấy thứ nhỏ, tốn ít tiền, anh Phúc chuẩn bị trong một buổi:
- Thẻ quét in to, ít nhất bằng bàn tay, đặt ngay mặt quầy chỗ ánh sáng tốt, không đặt sát mép kính phản quang.
- Một chiếc kính lão dùng chung để sẵn trong khay, cho khách mượn đọc màn hình. Tiệm kính thì có sẵn, các tiệm khác mua một chiếc rẻ là đủ.
- Một tờ giấy nhỏ viết tay ba bước bằng chữ to, để khách mang về nhờ con cháu nếu hôm đó không tiện: mở máy ảnh, quét ô vuông, bấm micro rồi nói.
- Một chiếc ghế cạnh quầy. Khách lớn tuổi đứng lâu mỏi chân, ngồi xuống thì bình tĩnh hơn, ít bấm nhầm.
- Chọn giờ vắng: giữa buổi sáng hoặc đầu chiều. Lúc tiệm đông, đừng đề nghị, vì khách thấy mình làm chậm người khác.
- Nhân viên trẻ trong tiệm được dặn trước câu chỉ từng bước, nói chậm, không dùng từ như "đăng nhập", "tài khoản", "ứng dụng" khi không cần.
Không cần mua máy tính bảng để khách viết tại tiệm. Viết trên máy của tiệm thì lời đánh giá không gắn với tài khoản của khách và dễ bị nền tảng lọc bỏ, lại làm khách tưởng tiệm thu thập thông tin của họ.
Hay làm và nên làm với khách lớn tuổi
Những phản xạ dưới đây đều xuất phát từ lòng tốt, nhưng thường cho kết quả ngược:
| Hay làm | Vì sao hỏng | Nên làm |
|---|---|---|
| Cầm máy của khách bấm cho nhanh | Khách không biết mình đã làm gì; lời đánh giá thành của tiệm | Chỉ bằng lời, khách tự bấm |
| Gợi ý "chú ghi là tiệm làm kỹ, giá rẻ nha" | Khách đọc lại nguyên văn, lời đánh giá thành lời của tiệm | Hỏi "chú thấy tiệm làm được gì cho chú?" rồi để khách tự nói |
| Nói nhanh, nhiều bước một lúc | Khách quên ngay bước đầu, ngại hỏi lại | Mỗi lần một bước, chờ khách làm xong |
| Đề nghị lúc tiệm đông người | Khách thấy bị nhìn, vội, bấm nhầm | Đề nghị lúc vắng, có ghế ngồi |
| Nhờ lại lần sau khi khách đã từ chối | Khách thấy bị làm phiền, có khi thôi ghé | Đưa tờ giấy ba bước, để khách tự quyết |
Có một thứ đáng làm thêm: khi khách lớn tuổi đã viết, chủ tiệm trả lời lời đánh giá đó thật tử tế, có nhắc chuyện riêng như "Cảm ơn chú, cặp kính đọc sách của chú dùng ổn thì chú ghé cháu siết lại ốc định kỳ nha." Con cháu của khách đọc thấy, nhiều khi chính họ thành khách mới.
Đếm sau một tháng: không cần nhiều, cần đều
Tiệm có nhiều khách lớn tuổi sẽ không có lượng lời đánh giá nhiều như quán cà phê của người trẻ. Đừng so. Anh Phúc ghi vào sổ ba cột: số lần đề nghị, số lần khách làm xong, số lần khách nhận tờ giấy ba bước mang về. Ví dụ giả định, một tháng đề nghị hai mươi lần, mười một lần khách tự làm xong tại quầy, sáu lần khách mang giấy về, trong đó vài người viết thêm ở nhà.
Con số đáng mừng nhất không nằm ở số lời, mà ở nội dung. Lời đánh giá của khách lớn tuổi thường dài, chân thành, kể chuyện: "Chú đeo kính tiệm này mười năm, gọng gãy mang ra là cháu Phúc hàn lại không lấy tiền". Một lời như vậy làm người trẻ tìm tiệm cho cha mẹ tin hơn mười lời năm sao trống.
Nếu sau một tháng tỉ lệ khách làm xong dưới một phần ba, xem lại bước nào khách hay dừng. Thường là bước quét thẻ, bước tìm nút nói, hoặc tiệm đề nghị sai giờ. Sửa đúng bước đó, ví dụ in thẻ to hơn hoặc tập lại câu chỉ cho nhân viên, rồi đếm thêm một tháng.
Con cháu của khách và lời kể bằng miệng
Khách lớn tuổi có một sức mạnh mà tiệm không nên bỏ qua: họ kể bằng miệng rất nhiều, trong hội đồng niên, trong nhóm tập dưỡng sinh sáng sớm, trong đám giỗ. Lời kể ấy không hiện trên điện thoại, nhưng nó đưa khách tới tiệm theo một đường khác. Con cháu nghe ông bà kể, rồi mở điện thoại tìm tên tiệm để chở ông bà đi. Lúc đó, những lời đánh giá có trên hồ sơ sẽ quyết định họ có chở tới hay chọn tiệm khác gần nhà hơn.
Vì vậy khi khách lớn tuổi đi cùng con cháu, đó là dịp tốt nhất để nhờ. Anh Phúc nói với người con, không phải với ông bà: "Anh chị rảnh thì giúp chú viết vài dòng về tiệm trên máy của chú nha, chú khen nãy giờ mà không biết bấm chỗ nào." Người con thường vui vẻ giúp, và vì ông bà đang ngồi cạnh đọc lời mình nói ra, đó vẫn là lời của khách. Cũng có khi người con tự viết trên máy của mình về chuyện chở cha đi cắt kính; đó là trải nghiệm thật của họ, hoàn toàn bình thường.
Một việc nhỏ nữa: với khách quen lớn tuổi hay giới thiệu bạn bè, nhắc khách nói tên tiệm thật rõ khi kể, vì nhiều người chỉ nói "tiệm kính đầu chợ", mà đầu chợ có tới hai tiệm. Câu nhờ nhẹ nhàng: "Chú giới thiệu ai thì nói giúp cháu là tiệm kính Phúc, cạnh hàng bánh cuốn, kẻo người ta vào nhầm." Lời kể có tên đúng thì người nghe mới tìm được trên điện thoại.
Câu hỏi thường gặp
Khách lớn tuổi nhờ viết đánh giá hộ thì có nên làm không?
Không nên tự gõ hay tự bấm gửi thay khách, dù khách đồng ý. Lời đánh giá phải do chính khách viết về trải nghiệm của họ; người bán viết thay có thể bị nền tảng coi là không thật. Hãy chỉ khách dùng nút nói để máy tự ghi chữ.
Làm sao để khách lớn tuổi không phải gõ chữ khi đánh giá?
Chỉ khách bấm vào biểu tượng micro trên bàn phím điện thoại rồi nói như nói chuyện bình thường, máy sẽ tự chuyển thành chữ. Sau đó để khách tự đọc lại và sửa nếu cần. Đa số khách lớn tuổi thấy cách này dễ hơn gõ.
Khách lớn tuổi có nên được nhờ đánh giá không hay để yên?
Nên hỏi một lần khi khách vừa khen và đang rảnh, vì lời của họ thường chân thành và có sức nặng. Nếu khách thấy phức tạp hoặc từ chối thì dừng ngay, đưa tờ hướng dẫn ba bước để khách tự quyết.
Có nên để khách viết đánh giá trên điện thoại hay máy tính bảng của tiệm không?
Không nên. Lời đánh giá viết trên máy của tiệm không gắn với tài khoản của khách, dễ bị lọc bỏ, và làm khách lo bị thu thông tin. Khách nên dùng điện thoại của chính mình.
Nhân viên trẻ chỉ khách lớn tuổi đánh giá cần chú ý gì?
Nói chậm, mỗi lần một bước, không dùng từ khó như đăng nhập hay ứng dụng, và không chạm vào máy của khách. Chọn lúc tiệm vắng, mời khách ngồi. Không gợi ý số sao hay câu chữ để khách đọc lại.
Tiệm nhiều khách lớn tuổi thì bao nhiêu đánh giá mỗi tháng là ổn?
Không có con số chuẩn, và đừng so với quán của người trẻ. Vài lời mỗi tháng nhưng đều đặn và có câu chuyện cụ thể đã rất có giá trị. Đếm số lần khách tự làm xong để biết cách chỉ của tiệm có dễ theo không.