Khi nhân viên cũ nói xấu tiệm trên mạng, chủ tiệm nên soát lại phần mình trước (lương, cọc, giấy tờ còn nợ gì không), trả cho đủ những gì còn thiếu, rồi mới nói chuyện riêng với người đó một lần; với khách, chỉ trả lời ngắn về điều liên quan tới khách như chất lượng sản phẩm, không kể chuyện nội bộ, không lộ thông tin riêng của người đã nghỉ. Cãi nhau công khai giữa chủ và thợ cũ chỉ có người xem thắng.
Tình huống giả định: tiệm tóc của chị Hồng ở mặt đường một khu dân cư cũ, có bốn thợ. Một thợ phụ nghỉ việc sau một lần to tiếng, hai tuần sau đăng bài trên trang cá nhân, được bạn bè chia sẻ vào vài nhóm trong quận: tiệm dùng thuốc nhuộm rẻ đổ vào chai hàng đắt, chủ tiệm nợ lương nửa tháng, đối xử tệ với thợ. Một phần đúng (tiệm chưa trả nửa tháng lương vì đang chờ đối chiếu ngày công), phần còn lại sai. Khách quen bắt đầu hỏi. Bài này là cách chị Hồng xử lý.
Soát lỗi mình trước khi trả lời ai
Phần khó nhất với chủ tiệm là thừa nhận bài đăng có chỗ đúng. Ngồi một mình, cầm bài đăng, đi qua từng ý:
- Tiền: còn nợ lương, thưởng, tiền cọc, tiền giữ đồ nghề không? Tính ra con số cụ thể, có sổ chấm công đi kèm.
- Giấy tờ: có giữ giấy tờ tuỳ thân hay bằng cấp gì của người đó không? Nếu có, phải trả lại ngay.
- Lời nói: lần to tiếng trước khi nghỉ, ai nói gì, có câu nào xúc phạm không. Nhớ cho thật, không nhớ theo hướng có lợi cho mình.
- Chuyện sản phẩm: có thật tiệm từng đổ thuốc từ chai này sang chai khác không, dù là để chia nhỏ cho tiện? Nếu có, khách hiểu sai cũng là dễ hiểu.
- Chuyện cách đối xử: có thợ nào khác từng than phiền giống vậy không?
Với tiệm chị Hồng, câu trả lời thật là: nợ nửa tháng lương thì đúng, việc chia thuốc nhuộm từ hộp lớn sang chai nhỏ cũng đúng nhưng vẫn là thuốc đó, còn "thuốc rẻ đổ vào chai hàng đắt" thì sai. Biết rõ đúng sai từng phần thì câu trả lời mới không lẫn lộn.
Trả đủ trước, nói chuyện sau
Nếu còn nợ tiền, trả ngay, trước khi nhắn bất kỳ điều gì. Chuyển khoản đủ số, ghi rõ nội dung là lương còn lại, chụp lại biên nhận. Chờ đối chiếu ngày công là lý do thật, nhưng một khi người đã nghỉ mà đăng bài, mỗi ngày chưa trả là một ngày bài đăng đúng thêm. Nếu có chênh lệch ngày công, trả phần chắc chắn trước, phần còn tranh cãi thì ghi rõ để nói chuyện.
Sau đó nhắn riêng một lần, không trách, không nhắc tới bài đăng như điều kiện: "Em ơi, chị đã chuyển đủ lương nửa tháng còn lại cho em, chị xin lỗi vì để em chờ. Chuyện hôm đó chị cũng nói nặng lời, chị không đúng. Nếu em còn điều gì chưa vừa ý thì nói với chị, mình nói chuyện đàng hoàng." Câu xin lỗi về lời nói nặng là phần nhiều chủ tiệm bỏ qua, mà lại là phần làm người kia dịu nhất.
Không xin gỡ bài, không doạ. Nếu người đó tự sửa bài, thêm dòng "đã nhận lương", hoặc gỡ, đó là việc của họ. Nếu họ trả lời gay gắt hoặc không trả lời, dừng ở đó. Đừng nhờ thợ khác nhắn hộ, đừng nhắn cho người nhà của họ. Ở khu dân cư, nhắn tới người nhà là chuyện sẽ đi xa hơn nhiều.
Trả lời khách: chỉ nói phần của khách
Khách hỏi về thuốc nhuộm, tại ghế. Đây là câu hỏi chính đáng của khách. Trả lời bằng thứ cầm lên được: "Dạ tiệm mua thuốc theo hộp lớn rồi chia ra chai nhỏ cho dễ pha, chị xem hộp gốc đây ạ. Chị muốn thì lần này em pha ngay trước mặt chị." Mời xem tận mắt, không giải thích dài.
Khách hỏi về chuyện lương, chuyện nội bộ. Không kể chi tiết, không kể xấu người cũ: "Dạ có chuyện chưa rõ ràng giữa tiệm với bạn ấy, tiệm đã giải quyết xong rồi chị." Khách không cần biết ai đúng ai sai, khách cần thấy chủ tiệm không nói xấu người vắng mặt.
Khách hỏi dưới bài đăng hoặc nhắn tin. Nếu tiệm có tên trong bài và khách hỏi công khai, trả lời một lần, chỉ về sản phẩm: "Tiệm xin trả lời về thuốc nhuộm: tiệm dùng một loại thuốc, mua theo hộp lớn và chia ra chai nhỏ để pha. Khách nào muốn xem hộp gốc thì ghé tiệm, tiệm cho xem." Không nhắc lương, không nhắc người đăng.
Không lộ thông tin của người đã nghỉ. Không đăng tin nhắn cũ, không kể lý do nghỉ, không nói người đó từng làm hỏng tóc khách nào. Những chuyện đó có thể thật, nhưng đưa ra công khai là xâm phạm thông tin riêng, và khách nghe xong sẽ nghĩ "mai mốt mình làm gì sai cũng bị kể vậy".
Không nhờ thợ đang làm vào bênh. Thợ đang làm vào bình luận bênh chủ trông như bị ép, và đặt họ vào thế khó với bạn cũ. Nếu họ tự muốn nói thì đó là quyền của họ, chủ tiệm không gợi ý.
Người đang làm trong tiệm mới là người cần nói chuyện nhất
Bài đăng của thợ cũ được ba thợ còn lại đọc trước cả khách. Họ đang tự hỏi: chuyện nợ lương có xảy ra với mình không, chủ có đối xử với mình như vậy không. Nếu chủ tiệm chỉ lo trả lời khách mà im với người trong tiệm, tháng sau có thể có thêm một người nghỉ và thêm một bài đăng.
Cuối ngày, đóng cửa, ngồi với cả tiệm trong phòng sau. Nói thẳng: "Mọi người đọc bài của bạn ấy rồi. Chuyện lương là chị chậm thật, chị đã trả đủ. Từ tháng này lương trả cố định ngày mùng năm, chậm một ngày thì chị nói trước lý do." Rồi hỏi: "Có ai đang có chuyện gì chưa vừa ý thì nói với chị, giờ hoặc nhắn riêng cũng được." Hỏi xong thì im, chờ. Lần đầu có thể chẳng ai nói, nhưng câu hỏi đó vẫn được nhớ.
Sửa những thứ bài đăng chỉ ra đúng: chấm công ghi vào sổ chung ai cũng xem được, lương trả đúng ngày, có một lần nói chuyện cuối tháng. Những việc này không tốn tiền, chỉ tốn sự đều đặn. Một tiệm có thợ ở lâu là tiệm có người kể tốt cho mình ngoài giờ làm, và đó là kiểu truyền miệng không mua được.
Hay làm và nên làm khi thợ cũ đăng bài
Chuyện giữa chủ và thợ cũ dễ thành chuyện cá nhân, nên phản xạ hay đi lệch:
| Hay làm | Hậu quả | Nên làm |
|---|---|---|
| Đăng bài kể xấu lại người cũ | Thành hai bên tố nhau, khách thấy cả hai đều không đáng tin | Không kể chuyện nội bộ ra ngoài |
| Doạ kiện ngay trong bình luận | Người đọc đứng về phía người yếu thế hơn | Nếu thật sự bị bịa đặt nghiêm trọng, hỏi luật sư, không doạ |
| Giữ lương lại cho tới khi gỡ bài | Bài đăng đúng thêm, và có thể vi phạm quy định về trả lương (tra quy định hiện hành) | Trả đủ ngay, tách hẳn khỏi chuyện bài đăng |
| Gọi các tiệm cùng nghề dặn đừng nhận người đó | Chuyện lan ra cả nghề, và người làm vậy thường bị nói lại | Để chuyện cũ khép lại |
| Im lặng với thợ đang làm | Thợ tự đoán, lo cho mình, có người nghỉ theo | Nói chuyện thẳng với cả tiệm trong tuần đó |
Nếu bài đăng có nội dung bịa đặt nghiêm trọng về con người chủ tiệm hoặc về an toàn sản phẩm, gây thiệt hại thật, hãy lưu lại bằng chứng và hỏi ý kiến luật sư trước khi làm gì tiếp. Phần lớn trường hợp bài đăng của thợ cũ là một lời trách có phần đúng, và nó lắng khi phần đúng được sửa.
Để lần sau người nghỉ việc không cần đăng bài
Nhiều bài đăng của nhân viên cũ không bắt đầu từ ác ý mà từ một lần nghỉ việc không đàng hoàng: to tiếng rồi bỏ về, lương treo, không ai nói lời cảm ơn. Người nghỉ thấy mình không được nghe, nên tìm chỗ khác để được nghe. Cách phòng rẻ nhất là có một buổi nói chuyện cuối cùng, kể cả khi chia tay không vui.
Ở tiệm nhỏ, một buổi như vậy chừng mười lăm phút: tính lương tới ngày cuối, trả ngay hoặc hẹn ngày cụ thể ghi ra giấy; trả lại đồ, giấy tờ; cảm ơn những việc người đó đã làm tốt, nói ra một hai việc cụ thể. Câu kết có thể là: "Chị cảm ơn em mấy tháng qua, khách hay khen em gội đầu kỹ. Có cần giấy xác nhận đã làm ở tiệm thì nhắn chị."
Ghi một dòng vào sổ: ngày nghỉ, đã trả đủ chưa, đã trả lại gì. Sau này nếu có chuyện, sổ đó là thứ để chủ tiệm tự kiểm, không phải để đem ra khoe với ai.
Đếm trong bốn tuần sau đó
Không cần nhiều số, chỉ cần vài thứ nói thật:
- Số khách hỏi về chuyện thuốc nhuộm tại ghế, và bao nhiêu người được mời xem hộp gốc. Khi không còn ai hỏi trong một tuần, chuyện đã qua với khách.
- Số lượt nhuộm mỗi tuần so với trước. Đây là dịch vụ bị nhắc tới, nên nó giảm trước và hồi sau cùng.
- Số khách quen quay lại đúng lịch. Khách tóc thường có chu kỳ riêng, ai trễ hẳn lịch thì có thể nhắn hỏi thăm nhẹ, không nhắc chuyện cũ.
- Thợ đang làm có ai đề cập chuyện nghỉ không, có ai nói điều chưa vừa ý trong buổi nói chuyện cuối tháng không. Có người nói ra là tốt, nghĩa là họ tin chủ tiệm nghe.
Sau bốn tuần, nếu khách đã thôi hỏi và thợ vẫn ở đủ, việc xử lý xong. Giữ lại thói quen trả lương đúng ngày và buổi nói chuyện cuối tháng; đó là phần bài đăng đã giúp tiệm sửa.
Câu hỏi thường gặp
Nhân viên cũ nói xấu tiệm trên mạng có nên trả lời công khai không?
Chỉ trả lời công khai phần liên quan tới khách như chất lượng sản phẩm, một lần, ngắn. Chuyện lương, chuyện nội bộ thì giải quyết riêng với người đó và không kể ra ngoài.
Có nên giữ lương lại cho tới khi nhân viên cũ gỡ bài không?
Không nên. Giữ lương làm bài đăng đúng thêm và có thể vi phạm quy định về trả lương, nên tra quy định hiện hành nếu chưa rõ. Trả đủ ngay, ghi rõ nội dung chuyển khoản, và tách hoàn toàn khỏi chuyện bài đăng.
Khách hỏi chuyện nội bộ giữa tiệm và thợ cũ thì trả lời sao?
Nói ngắn rằng chuyện đã được giải quyết, không kể chi tiết và không nói xấu người đã nghỉ. Khách nhớ cách chủ tiệm nói về người vắng mặt hơn là ai đúng ai sai.
Bài đăng của nhân viên cũ sai sự thật nghiêm trọng thì làm gì?
Lưu lại bằng chứng gồm bài đăng, ngày giờ, nội dung bị chia sẻ, và hỏi ý kiến luật sư trước khi làm gì thêm. Không doạ kiện trong bình luận hay qua tin nhắn.
Có nên nhờ nhân viên đang làm vào bình luận bênh tiệm không?
Không nên. Lời bênh của người đang làm trông như bị ép và đặt họ vào thế khó với bạn cũ. Nếu họ tự muốn nói thì đó là quyền của họ.
Làm sao để nhân viên nghỉ việc không đăng bài nói xấu?
Có một buổi nói chuyện cuối cùng đàng hoàng: trả đủ lương tới ngày cuối, trả lại giấy tờ, cảm ơn cụ thể. Phần lớn bài đăng của người cũ bắt đầu từ một lần nghỉ việc không được ai nghe.