Tài xế xe ôm, lễ tân nhà nghỉ, thợ sửa xe, người bán vé gửi xe là những người ngày nào cũng bị hỏi "quanh đây ăn gì ngon"; muốn họ nhắc tên quán, bạn làm quen như hàng xóm, để họ ăn thật và thấy ngon thật, cho họ một câu ngắn dễ nhắc và một chi tiết dễ chỉ đường, rồi giữ chất lượng đều để họ không bị khách trách khi giới thiệu. Không cần trả hoa hồng theo đầu khách; kiểu đó biến lời khuyên thật thành lời mời chào và khách sớm nhận ra.
Ví dụ giả định: anh Bảo mở quán bún bò nhỏ trong con hẻm gần bến xe liên tỉnh. Gần đó có hai nhà nghỉ, một bãi giữ xe, một dãy xe ôm chờ khách và tiệm sửa xe của chú Lực. Khách lỡ chuyến, khách đi công tác ngủ lại một đêm, toàn người lạ, không ai biết quán anh. Người họ hỏi đầu tiên luôn là anh xe ôm hoặc cô lễ tân.
Vì sao những người này có tiếng nói hơn mọi tấm biển
Khách lạ ở một khu mới không tin quảng cáo, họ tin người đang làm việc ở đó. Cô lễ tân sống bằng việc khách hài lòng với nhà nghỉ, nên khi cô chỉ quán nào, khách nghĩ cô không dại chỉ bừa. Anh xe ôm chở người cả ngày, ăn trưa ở dọc đường, nên câu "quán này anh ăn hoài" có sức nặng hơn mọi lời giới thiệu.
Mỗi người trong số họ có thể bị hỏi vài lần một ngày. Ví dụ giả định: một nhà nghỉ hai mươi phòng, mỗi tối có chừng năm lượt khách hỏi chỗ ăn. Nếu cô lễ tân nhắc tên quán bạn trong một nửa số lần đó, mỗi tháng có thể có vài chục người lạ đi ngang cửa quán với một lời giới thiệu sẵn trong đầu. Không có tờ rơi nào làm được điều này.
Điều quan trọng là họ chỉ giới thiệu khi họ không sợ mất mặt. Một lần khách quay về nhà nghỉ phàn nàn "cô chỉ chỗ gì dở quá" là cô lễ tân thôi nhắc tên quán, và có khi nhắc tên quán khác. Nên việc đầu tiên không phải là nhờ, mà là làm cho món ổn và đều.
Tuần đầu: làm quen từng người, không nhờ gì
Mỗi ngày làm quen một người, vào giờ họ rảnh, mất chừng mười lăm phút.
- Ngày đầu, ghé dãy xe ôm vào khoảng hai giờ chiều khi vắng khách. Mua một ấm trà ở quán nước vỉa hè ngay đó, ngồi cùng, tự giới thiệu: "Em là Bảo, mở quán bún bò trong hẻm số 5, mới hai tháng. Mấy anh ở đây lâu, buổi trưa hay ăn ở đâu vậy?" Hỏi họ trước, đừng kể quán mình trước.
- Ngày thứ hai, ghé nhà nghỉ vào giờ vắng, khoảng mười giờ sáng sau khi khách trả phòng. Nói với cô lễ tân: "Chị ơi em mở quán bún bò trong hẻm kế bên, khi nào chị nghỉ trưa ghé ăn một tô, em mời, chị thấy ngon thì sau này khách hỏi chị nhớ quán em nha."
- Ngày thứ ba, ghé tiệm sửa xe của chú Lực. Mang theo hai tô bún mang về đúng giờ trưa, nói thẳng là mời ăn thử. Thợ sửa xe hay bị khách ngồi chờ hỏi chỗ ăn, và họ ăn uống rất thật.
- Ngày thứ tư và năm, làm tương tự với người giữ xe, chị bán xôi quen mặt, ông bán báo đầu hẻm. Ai đứng một chỗ cả ngày và hay bị hỏi đường đều đáng làm quen.
- Cuối tuần, ghi vào một trang sổ: tên từng người, làm nghề gì, ngồi ở đâu, giờ nào rảnh, họ ăn được cay không. Những chi tiết này dùng cho lần gặp sau.
Tuần đầu không nhờ ai giới thiệu cả. Người làm nghề đã quá quen bị mời chào. Thứ làm họ nhớ bạn là tô bún ngon và một người chủ quán biết hỏi han, không phải lời nhờ vả.
Cho họ một câu dễ nhắc và một chi tiết dễ chỉ đường
Tên ngắn, gọi được. Khách hỏi xong thường quên tên ngay. "Bún bò hẻm 5" dễ nhớ hơn tên quán dài có chữ nước ngoài. Nếu quán có tên khó, chọn một cách gọi dễ và dùng đều.
Mốc chỉ đường bằng thứ nhìn thấy được. "Đi qua tiệm sửa xe chú Lực, rẽ phải, thấy nồi nước lèo bốc khói là tới." Người chỉ đường thích những mốc như vậy, nói một câu là xong, không phải giải thích dài.
Một món đinh và một lý do. Cô lễ tân cần một câu để nói: "bún bò giò heo, nước dùng ninh từ ba giờ sáng". Một lý do cụ thể giúp lời giới thiệu không nhạt như "quán đó cũng được".
Giờ mở cửa rõ ràng. Khách lỡ chuyến hay đói lúc mười giờ tối. Nói rõ quán mở đến mấy giờ, để người giới thiệu không chỉ khách tới một cửa đã đóng. Nếu quán có hôm nghỉ, báo trước cho họ.
Một tấm thẻ giấy trắng ghi tay tên quán và giờ mở. Để vài tấm ở quầy lễ tân nếu họ đồng ý. Không phải tờ rơi in màu, chỉ là tấm thẻ nhỏ cô lễ tân có thể đưa khách cầm theo.
Khi khách được giới thiệu tới quán
Đây là lúc lời giới thiệu được kiểm tra. Khách tới thường nói "cô ở nhà nghỉ chỉ qua đây" hoặc "anh xe ôm bảo ngon". Câu đáp lại nên nhắc tên người giới thiệu, để khách thấy lời giới thiệu là thật: "Dạ chị Hương bên nhà nghỉ chỉ hả anh, chị ấy hay ăn tô giò heo ít cay, anh muốn thử giống vậy không?"
Phục vụ chu đáo hơn mức thường một chút: hỏi khách ăn cay không, đi xa có cần lấy thêm rau không, có muốn mang thêm nước chanh đi đường không. Khách lạ ở một khu mới rất dễ nhớ những chăm chút nhỏ, và khi quay về nhà nghỉ họ hay nói với lễ tân một câu. Câu đó là phần thưởng thật cho người giới thiệu.
Sau đó báo lại cho người giới thiệu, nhẹ nhàng, không cần ngay: lần sau gặp, nói "Hôm qua có hai anh ở nhà nghỉ chị qua ăn, em cảm ơn chị nha, hai anh khen nước lèo." Người làm nghề thích biết lời mình nói có ích, và họ sẽ tiếp tục nhắc.
Đừng biến lời giới thiệu thành cò mồi
Có một ranh giới rõ giữa người quen giới thiệu thật lòng và người dẫn khách ăn tiền theo đầu người.
| Hay làm | Vì sao phản tác dụng | Nên làm |
|---|---|---|
| Trả tiền cho mỗi khách tài xế chở tới | Tài xế chở khách tới vì tiền, không vì ngon; khách lạ phát hiện thì thấy bị dắt mũi | Mời họ ăn, cảm ơn bằng lời, quà nhỏ dịp lễ như hàng xóm |
| Tăng giá với khách lạ để bù tiền hoa hồng | Khách kể lại là quán chặt chém, người giới thiệu mất mặt | Giá niêm yết rõ, khách nào cũng như nhau |
| Nhờ người giới thiệu nói xấu quán khác | Chơi xấu, sớm muộn bị lộ trong khu | Chỉ nói về quán mình, để người giới thiệu tự so sánh |
| Mời ăn mỗi ngày để giữ quan hệ | Thành nợ, người ta ngại tới quán | Mời lần đầu, sau đó họ ăn như khách, thỉnh thoảng thêm phần |
| Đưa tờ rơi cho tài xế phát dọc đường | Khách bỏ đi, tài xế thấy bị nhờ việc | Một câu nói và một mốc chỉ đường là đủ |
Quà cảm ơn dịp Tết hay Trung thu như một hộp bánh, giỏ trái cây là chuyện hàng xóm bình thường. Cái nên tránh là tiền theo từng khách, vì nó đổi bản chất của lời giới thiệu và người lạ trong khu sớm biết.
Đếm sau bốn tuần
Thêm vào sổ đếm khách mới một cột "người làm nghề giới thiệu", chia nhỏ theo tên nguồn: nhà nghỉ, xe ôm, tiệm sửa xe, giữ xe. Khi khách lạ tới, quầy vắng thì hỏi: "Anh chị ở xa tới hả, ai chỉ quán cho mình vậy ạ?" Phần lớn khách lạ trả lời vui vẻ vì họ thấy được hỏi han.
Sau bốn tuần, nhìn nguồn nào ra khách đều, nguồn nào gần như không. Ví dụ giả định: nhà nghỉ thứ nhất mười tám khách, xe ôm chín, tiệm sửa xe ba, nhà nghỉ thứ hai không ai. Nhà nghỉ thứ hai có thể đổi lễ tân, hoặc lễ tân chưa từng ăn thử. Ghé lại làm quen lần nữa.
Nếu khách được giới thiệu tới mà không ai quay lại lần hai, đó là chuyện của khách vãng lai, không đáng lo. Thứ cần để ý là người giới thiệu có còn nhắc tên quán sau tháng thứ hai không. Nếu số khách từ một người giảm hẳn, hỏi thẳng nhẹ nhàng: "Dạo này khách bên chị qua ăn có ai chê gì không chị, chị nói em sửa." Có khi chính câu hỏi đó cho bạn biết món đang xuống.
Giữ chất lượng đều để người giới thiệu không mất mặt
Người làm nghề giới thiệu quán bằng uy tín của chính họ. Cô lễ tân chỉ khách sang quán bún, nếu tối đó nước lèo hết, quán đóng sớm, hoặc tô bún ít thịt hơn mọi khi, người bị khách trách đầu tiên là cô. Một hai lần như vậy là đủ để cô chuyển sang chỉ quán khác, mà không bao giờ nói cho bạn biết.
Vì vậy, với quán phục vụ khách vãng lai, giữ đều quan trọng hơn làm ngon nổi bật một hôm. Anh Bảo đặt ra ba việc cố định. Một, nồi nước lèo thứ hai nấu sẵn từ bốn giờ chiều để buổi tối không hết. Hai, nếu hôm nào phải đóng sớm, nhắn trước cho cô lễ tân và nhắn vào nhóm của dãy xe ôm một câu: "Tối nay quán em nghỉ sớm lúc tám giờ vì nhà có việc, mấy anh chị đừng chỉ khách qua giùm em nha, em cảm ơn." Ba, phần thịt cân đều từng tô, không phân biệt khách quen khách lạ.
Câu nhắn báo nghỉ ở trên là chi tiết ít quán làm, nhưng người giới thiệu nhớ rất lâu. Nó cho họ thấy bạn quý lời giới thiệu của họ, và không để họ rơi vào cảnh chỉ khách tới một cửa đã khoá. Một quán đóng cửa bất ngờ mà không báo là lý do phổ biến nhất khiến người làm nghề thôi nhắc tên.
Câu hỏi thường gặp
Có nên trả hoa hồng cho tài xế chở khách tới quán không?
Không nên trả tiền theo từng khách. Kiểu đó biến lời giới thiệu thật thành dẫn khách ăn tiền, khách lạ phát hiện sẽ thấy bị dắt mũi. Mời ăn thử lần đầu và quà nhỏ dịp lễ như hàng xóm là đủ để giữ quan hệ.
Làm quen với lễ tân nhà nghỉ gần quán thế nào cho tự nhiên?
Ghé vào giờ vắng, tự giới thiệu ngắn và mời họ ăn thử một bữa không kèm điều kiện. Không nhờ giới thiệu ngay lần đầu. Khi họ ăn thấy ngon, họ tự nhắc tên quán khi khách hỏi.
Nên cho người giới thiệu câu gì để họ dễ nhắc tên quán?
Một cách gọi tên ngắn, một mốc chỉ đường nhìn thấy được và một món đinh kèm lý do. Ví dụ bún bò hẻm 5, qua tiệm sửa xe rẽ phải, nước dùng ninh từ ba giờ sáng. Người giới thiệu chỉ cần nói một câu là khách tìm được.
Khách được giới thiệu tới thì quán nên đón thế nào?
Nhắc tên người giới thiệu để khách thấy lời giới thiệu là thật, rồi phục vụ chu đáo hơn thường một chút. Khách lạ hay quay về kể với người đã chỉ quán. Sau đó nhớ báo lại và cảm ơn người giới thiệu.
Có nên tăng giá với khách lạ ở gần bến xe không?
Không. Khách lạ kể lại chuyện bị chặt chém rất nhanh, và người đã giới thiệu quán bị mất mặt, sẽ thôi nhắc tên. Giá niêm yết rõ, khách nào cũng như nhau là cách giữ được nguồn giới thiệu lâu dài.
Làm sao biết người làm nghề nào đang giới thiệu khách cho quán?
Hỏi khách lạ ai chỉ quán cho họ và ghi vạch vào sổ theo từng nguồn như nhà nghỉ, xe ôm, tiệm sửa xe. Sau bốn tuần nhìn nguồn nào ra khách đều. Nguồn nào không có ai thì ghé làm quen lại hoặc hỏi họ có góp ý gì không.