Khai trương quán nhỏ để khách kể lại không cần cổng bóng hay loa đài, mà cần một tuần mở cửa mềm: mời người sống và làm quanh tiệm dùng thử trước, nhớ mặt nhớ tên những khách đầu tiên, và cho mỗi người một chi tiết đáng nhắc khi họ về. Những người đầu tiên ấy sẽ là người trả lời khi hàng xóm hỏi "cái tiệm mới mở đầu hẻm thế nào".
Bài đi theo tình huống giả định: chị Thảo mở tiệm hoa nhỏ ở tầng trệt một khu chung cư, vốn eo hẹp, chỉ có chị và em gái đứng tiệm. Phần dưới là vì sao lễ lớn ít giúp tiệm nhỏ, kế hoạch bảy ngày, câu nói với hàng xóm, chuyện tiếng ồn và vỉa hè, những thứ không cần mua, và cách đếm sau một tháng.
Vì sao lễ lớn ít giúp tiệm nhỏ
Ngày khai trương có cổng bóng, kệ hoa, loa nhạc làm người đi đường quay đầu nhìn, nhưng người nhìn không phải người sẽ quay lại. Họ nhớ có một cái tiệm vừa mở, không nhớ tiệm bán gì hay hơn ai. Còn tiệm thì bận bịu tiếp khách mừng, không ai rảnh để nói chuyện với người thật sự ghé mua.
Với quán nhỏ trong khu dân cư, khách quen tương lai là mấy chục hộ quanh đó, cô bán xôi đầu ngõ, chú bảo vệ toà nhà, mấy chị nhân viên văn phòng gần bên. Họ biết nhau, nói chuyện với nhau mỗi ngày. Một người trong số đó nói "tiệm hoa mới mở gói đẹp lắm, chị chủ dễ thương" có sức nặng hơn mọi tấm phông.
Ngày lễ đông người còn có cái hại ít ai tính: bếp hay quầy chưa quen tay mà khách dồn một lúc, món ra chậm, gói hàng vội. Lời kể đầu tiên về tiệm thành ra "mới mở mà chờ lâu quá". Tuần đầu là lúc tiệm còn vấp, nên đón ít người, đều tay, sửa dần, an toàn hơn đón đông một ngày.
Nói vậy không có nghĩa là cấm mọi nghi thức. Gia đình muốn làm mâm cơm, mời bạn bè thân tới chúc thì cứ làm trong nội bộ, gọn trong buổi sáng. Chỉ đừng nhầm buổi đó với việc kéo khách: người tới chúc mừng là người thân của chủ, còn người cần biết tới tiệm là mấy chục hộ quanh đây, và họ cần một cách khác để làm quen.
Kế hoạch bảy ngày mở cửa mềm
Lịch dưới đây tính cho tiệm hai người, mở từ sáng tới tối. Mỗi ngày chỉ thêm một việc ngoài bán hàng:
- Ngày một: chỉ mời người ở sát cạnh. Chị Thảo mang một bó hoa nhỏ sang tiệm tạp hoá bên trái, quán cơm bên phải, phòng bảo vệ: "Em mới mở tiệm hoa ở đây, sang chào anh chị, có gì làm phiền anh chị cứ nói em nha."
- Ngày hai: mở cửa bình thường, ghi lại mọi chỗ vấp: giấy gói để xa, máy tính tiền chậm, khách hỏi giá mà chưa có bảng nhỏ.
- Ngày ba: mời nhóm cư dân qua người quen trong toà, nhờ người đó nhắn giúp, không tự vào nhóm đăng bài bán hàng nếu nhóm cấm.
- Ngày bốn: chọn một chi tiết riêng của tiệm và làm đều, ví dụ mỗi bó hoa kèm một cành nhỏ gói riêng "để cắm bàn làm việc".
- Ngày năm: gọi tên những khách đã quay lại lần hai, hỏi họ thấy chỗ nào chưa tiện.
- Ngày sáu và bảy: cuối tuần, mở một buổi nhỏ ba mươi phút chỉ cách cắm hoa giữ lâu, mời khách đầu tuần quay lại.
- Cuối ngày bảy: ngồi đọc lại sổ, sửa ba chỗ vấp nhiều nhất trước tuần sau.
Lịch này chậm hơn một buổi lễ, nhưng hết tuần đầu tiệm đã có vài chục người biết mặt chủ, đã thử hàng, và có lý do để kể. Đó là vốn ban đầu của truyền miệng.
Câu nói với khách đầu tiên
Khách đầu tiên của một tiệm mới thường dè dặt, đứng ở cửa nhìn vào trước khi bước vào. Đừng mời rối rít, chào một câu và để họ tự xem: "Dạ chị cứ xem thoải mái, tiệm mới mở được ba hôm, có gì chị góp ý giúp em." Câu "góp ý giúp" làm khách thấy mình là người được hỏi ý, không phải người bị chào hàng.
Khi khách mua, hỏi tên một cách tự nhiên nếu cần ghi gì đó, như ghi thiệp: "Thiệp này chị muốn ghi gửi ai, mà chị tên gì để lần sau em nhớ ạ?" Lần thứ hai khách ghé mà được gọi tên là một chi tiết khách kể lại rất nhiều, nhất là ở tiệm mới.
Lúc khách về, đừng nói "nhớ giới thiệu bạn bè giùm em". Câu này nghe như đòi nợ. Nói một câu khiến khách có thông tin để kể: "Hoa cúc này để nước mát thay mỗi sáng là giữ được cả tuần, chị thử nha." Mẹo dùng hàng là thứ khách hay truyền lại cho người khác, kèm câu "chị chủ tiệm hoa mới chỉ".
Có khách sẽ nói thẳng điều chưa ưng: giá hơi cao, gói chưa chắc. Nghe xong cảm ơn thật: "Dạ cảm ơn chị nói, tuần sau chị ghé em gói lại kiểu khác cho chị xem." Rồi làm thật. Khách thấy góp ý của mình được sửa sẽ kể chuyện đó, và lời kể ấy đáng tin hơn lời khen.
Không cần mua, không cần làm
Tiệm nhỏ mới mở hay tiêu tiền vào những thứ ít liên quan tới việc khách kể:
- Cổng bóng, kệ hoa mừng xếp kín vỉa hè. Đẹp cho ảnh nhưng che cửa tiệm, cản người đi bộ, và có thể bị nhắc nhở về lấn chiếm.
- Loa kéo, nhạc to suốt ngày. Hàng xóm là khách quen tương lai, làm họ khó chịu ngay tuần đầu là mất khách trước khi có.
- Giảm giá năm mươi phần trăm cả tuần. Khách nhớ giá giảm, tuần sau thấy giá thật lại tưởng tăng giá.
- Thẻ tích điểm in đẹp ngay từ đầu. Chưa biết khách nào quay lại thì chưa cần; một cuốn sổ ghi tên là đủ.
- Mua phần mềm quản lý khách hàng. Ba mươi khách đầu tiên chủ tiệm nhớ được bằng đầu và một trang giấy.
- Nhờ người quen viết đánh giá khen trên bản đồ dù chưa từng mua. Người đọc tinh ý nhận ra ngay, và nền tảng có thể gỡ cả loạt.
Thứ đáng đầu tư tuần đầu là thời gian của chủ tiệm: đứng quầy, nói chuyện, nhớ tên. Tiền thì để dành cho hàng tốt và sửa những chỗ khách góp ý.
Vỉa hè, tiếng ồn và chuyện giữ lòng hàng xóm
Tiệm nhỏ trong khu dân cư sống được nhờ hàng xóm, và hàng xóm cũng là người đầu tiên than phiền nếu tiệm làm phiền họ. Tuần khai trương, đi một vòng hỏi trước những nhà sát bên: "Thứ bảy em có mấy chị khách ghé học cắm hoa, chừng ba mươi phút, có gì ồn anh chị nói em liền nha." Hỏi trước như vậy thì người ta thường dễ chịu hơn nhiều so với bị đặt trước việc đã rồi.
Xe khách để đâu là chuyện phải nghĩ trước. Nếu không có chỗ, nói rõ với khách nơi gửi xe gần nhất và để chỗ trước tiệm thông thoáng. Bày hàng ra vỉa hè, dựng kệ, kê bàn, đều nên tra quy định của phường về sử dụng vỉa hè trước, đừng đợi bị nhắc.
Nếu có lỡ làm phiền, như xe khách chắn cửa nhà bên, sang xin lỗi ngay trong ngày: "Hồi chiều xe khách tiệm em đậu chắn cửa nhà mình, em xin lỗi chị, mai em đứng ngoài nhắc khách." Lời xin lỗi kịp lúc biến một người đang bực mình với tiệm thành người kể "chủ tiệm biết điều".
Một chi tiết riêng để khách có cái mà nhắc
Chọn đúng một chi tiết, làm đều cho mọi khách. Tiệm mới hay muốn gây ấn tượng bằng nhiều thứ cùng lúc rồi bỏ dở sau ba hôm. Khách chỉ nhớ một điều, và chỉ kể điều nào họ gặp lại lần hai. Chị Thảo chọn cành hoa nhỏ gói riêng "để cắm bàn làm việc", quán bún có thể chọn chén nước mắm ớt tươi giã tại bàn, tiệm sửa xe chọn lau sạch yên xe trước khi trả.
Chi tiết phải rẻ và làm được cả lúc đông. Nếu giờ cao điểm là bỏ qua, khách đến lúc đông sẽ thấy mình bị đối xử khác. Tính trước mỗi ngày chuẩn bị sẵn bao nhiêu phần, để ở đâu cho tiện tay. Ví dụ giả định: ba mươi cành nhỏ mỗi sáng, cắt từ hoa vụn còn lại, gần như không tốn thêm.
Nói một câu ngắn khi trao. Không giải thích dài, chỉ một câu khiến khách hiểu đây là của riêng tiệm: "Cành này tiệm gửi chị cắm bàn làm việc, mai thay nước là tươi tới cuối tuần." Câu nói làm chi tiết có tên, khách kể lại dễ hơn.
Nghe khách kể lại để biết chi tiết có ăn không. Sau hai tuần, khách mới nào nói "nghe bạn kể tiệm hay tặng cành hoa nhỏ" là dấu hiệu chi tiết đã đi xa hơn cửa tiệm. Nếu không ai nhắc, thử đổi sang chi tiết khác, đừng chồng thêm.
Đếm sau một tháng: tiệm mới có được kể không
Tiệm mới chưa có gì để so, nên tạo luôn từ đầu một trang sổ ba cột: khách mới, khách quay lại lần hai, khách nói "có người chỉ tới". Mỗi tối gạch vạch, mất hai phút. Câu hỏi tại quầy chỉ cần nhẹ nhàng: "Chị ở khu này hay đi ngang thấy tiệm ạ?" Câu trả lời giúp chia khách đi ngang với khách được kể.
Hết tháng đầu, nhìn cột thứ ba theo tuần. Ví dụ giả định: tuần một không có ai nói được chỉ tới, tuần hai có hai, tuần ba có năm, tuần bốn có sáu. Đường đi lên như vậy là những khách đầu tiên đã bắt đầu kể. Nếu cột này đứng yên ở số không sau bốn tuần, trong khi cột khách quay lại vẫn có, nghĩa là khách hài lòng nhưng chưa có gì đặc biệt để nhắc, cần nghĩ lại chi tiết riêng của tiệm.
Cũng ghi lại những câu khách nói khi họ kể ai chỉ tới: "con dâu chị khen gói đẹp", "chú bảo vệ chỉ". Những câu này cho biết tiệm đang được nhớ vì điều gì, để giữ đúng điều đó thay vì đoán.
Câu hỏi thường gặp
Quán nhỏ có cần làm lễ khai trương không?
Không bắt buộc. Nhiều tiệm nhỏ mở cửa mềm một tuần, mời người quanh khu dùng thử, rồi mới làm một buổi nhỏ khi đã quen tay. Nếu gia đình muốn có nghi thức thì làm gọn trong nội bộ, không cần lớn.
Tuần đầu nên mời ai trước?
Mời những người ở và làm sát cạnh tiệm: hàng xóm hai bên, bảo vệ toà nhà, người bán hàng rong quen trong khu. Họ gặp nhiều người mỗi ngày và hay được hỏi "quanh đây có chỗ nào được không".
Có nên giảm giá khai trương không?
Giảm nhẹ trong một hai ngày thì được, nhưng giảm sâu cả tuần dễ làm khách nhớ giá thấp và thấy giá thật là đắt. Thay vào đó tặng một thứ nhỏ đúng nghề, như cành hoa gói riêng hay cốc nước mát.
Làm sao nhớ tên khách khi mới mở?
Ghi vào một cuốn sổ nhỏ đặt dưới quầy: tên, mua gì, một chi tiết như đi cùng con nhỏ hay ở tầng mấy. Đọc lại mỗi tối vài phút. Khách quay lại mà được gọi đúng tên thì rất dễ kể về tiệm.
Hàng xóm than ồn trong tuần khai trương thì làm gì?
Sang gặp ngay, xin lỗi cụ thể việc gì đã làm phiền và nói tiệm sẽ sửa thế nào. Rồi sửa thật trong ngày hôm sau. Hàng xóm được tôn trọng thường trở thành người bênh vực tiệm.
Có nên nhờ người quen viết đánh giá cho tiệm mới không?
Không nên. Đánh giá từ người chưa từng mua là đánh giá giả, nền tảng có thể gỡ và người đọc dễ nhận ra. Chờ khách thật mua xong rồi mới mời họ viết vài câu nếu họ thấy hài lòng.