Với tiệm nhỏ, cách thưởng cho khách giới thiệu bạn bè chạy tốt nhất thường là thưởng hai phía: người được giới thiệu nhận một món dùng ngay ở lần đầu, người giới thiệu nhận một món kéo họ quay lại lần sau; và cả hai món nên là sản phẩm hoặc dịch vụ của chính tiệm, chứ không phải giảm giá phần trăm. Món thưởng tiệm làm ra thì tiệm chỉ tốn giá vốn, còn khách thấy giá bán.
Bài lấy ví dụ giả định quầy trà sữa của chị Ngân trước cổng một khu chung cư, khách là học sinh, nhân viên văn phòng và các mẹ đón con. Chị đã thử giảm mười phần trăm cho ai dẫn bạn tới, ba tuần không có ai dùng. Phần dưới so các kiểu thưởng, tính chi phí bằng số giả định, chỉ ra kiểu thưởng làm khách ngại và cách kiểm sau một tháng xem món thưởng có đúng không.
Vì sao giảm mười phần trăm không ai dùng
Ly trà sữa của chị Ngân giá ba mươi nghìn, giảm mười phần trăm là ba nghìn đồng. Không ai đi kể với bạn rằng "qua quầy chị Ngân nói tên mình được bớt ba nghìn". Con số nhỏ tới mức nói ra còn ngại hơn không nói. Đó là lỗi thường gặp nhất: món thưởng không đủ để thành một câu chuyện kể.
Lỗi thứ hai là giảm giá khiến khách nghĩ tới tiền, mà nghĩ tới tiền thì lời giới thiệu mang mùi buôn bán. Một bạn học sinh rủ bạn đi uống trà sữa vì "ngon lắm, chị chủ còn tặng thêm topping" nghe như chuyện vui; rủ vì "được giảm ba nghìn" nghe như đang tính toán. Người nghe nhận ra sự khác nhau đó ngay.
Lỗi thứ ba là chỉ thưởng cho người giới thiệu. Khi đó, người giới thiệu có cảm giác đang lấy lợi từ bạn mình. Nhiều người ngại, thà không giới thiệu. Nếu người bạn cũng được một món, người giới thiệu trở thành người mang quà tới, và lời rủ trở nên tự nhiên.
Dấu hiệu món thưởng đang sai: khách nghe xong gật đầu "dạ" nhưng không hỏi lại gì, không cầm thêm thẻ cho bạn, và trong ba bốn tuần không có ai nhắc tới chương trình. Khi món thưởng đúng, khách thường hỏi ngược "rủ hai người thì sao chị", tức là họ đã bắt đầu tính rủ ai.
So các kiểu thưởng cho tiệm nhỏ
Bảng dưới so năm kiểu thưởng hay gặp. Chi phí ghi theo ví dụ giả định ở quầy trà sữa, giá bán một ly ba mươi nghìn, giá vốn ước chừng một phần ba.
| Kiểu thưởng | Khách thấy giá trị | Tiệm tốn (ví dụ giả định) | Hợp với |
|---|---|---|---|
| Giảm phần trăm trên hoá đơn | Thấp, dễ quên | Ba nghìn mỗi ly, mất thẳng vào doanh thu | Hoá đơn lớn, khách quen mua nhiều |
| Tặng thêm một món nhỏ (topping, bánh, ly cỡ lớn) | Vừa, thấy ngay trên tay | Chừng năm tới tám nghìn giá vốn | Quán ăn, quán nước, tiệm bánh |
| Tặng nguyên một sản phẩm ở lần sau | Cao, nhớ lâu | Chừng mười nghìn giá vốn, nhưng kéo người giới thiệu quay lại | Người giới thiệu |
| Dịch vụ thêm miễn phí (gội, kiểm tra xe, sửa đồ nhỏ) | Cao nếu khách cần | Chủ yếu là công, ít vật tư | Tiệm tóc, sửa xe, tiệm may |
| Quyền ưu tiên (làm trước, giữ chỗ, nếm món mới) | Cao với khách bận | Gần như không tốn tiền | Tiệm đông giờ cao điểm |
Chị Ngân chọn: bạn mới được tặng thêm một phần trân châu hoặc thạch tuỳ chọn ở ly đầu, người giới thiệu được một ly bất kỳ ở lần ghé sau. Tính theo số giả định, mỗi khách mới tốn quầy chừng mười lăm nghìn giá vốn cho cả hai món. Đổi lại, quầy có một khách mới và một lần khách quen quay lại.
Chọn món thưởng: năm câu hỏi tự trả lời trước
Món này khách có kể lại được không? Đọc thử thành tiếng câu khách sẽ nói với bạn: "Qua quầy chị Ngân, nói tên mình là được thêm trân châu." Nếu câu đó nghe tự nhiên, món đạt. Nếu phải giải thích điều kiện dài dòng, món chưa đạt.
Tiệm có làm ra món này không? Món tự làm thì tiệm tốn giá vốn, khách thấy giá bán. Món phải đi mua ngoài như móc khoá, ly giữ nhiệt thì tiệm tốn đúng giá tiền, khách lại thấy như quà khuyến mãi tràn lan.
Món của người giới thiệu có kéo họ quay lại không? Một ly ở lần sau buộc họ ghé lại, đó là cái lợi kép. Tặng ngay tại chỗ thì họ nhận rồi đi.
Có giới hạn số lần không? Ví dụ giả định: mỗi tháng một người giới thiệu nhận tối đa ba ly. Giới hạn giữ chi phí trong tầm tay, và cũng làm phần thưởng có vẻ quý hơn.
Nhân viên có nhớ được luật không? Nếu cậu nhân viên ca tối phải mở sổ ra đọc luật mới biết trao gì, luật đang quá phức tạp. Luật tốt là luật một câu, ai đứng quầy cũng nói được.
Thưởng không bằng tiền: ưu tiên, được nhớ, được nếm trước
Không phải khách nào cũng giới thiệu vì quà. Các mẹ đón con trước cổng chung cư mà chị Ngân quen nhất, nhiều người không cần thêm ly trà sữa. Thứ họ quý là không phải đứng chờ lúc tan trường đông nghẹt. Chị thử đưa ra một kiểu thưởng khác cho nhóm này: ai đã giới thiệu được bạn thì được nhắn đặt trước, tới nơi lấy luôn không xếp hàng. Kiểu thưởng này gần như không tốn tiền, chỉ tốn chút sắp xếp.
Một kiểu khác là được nếm trước. Mỗi lần quầy thử món mới, chị để dành vài ly nhỏ cho những người đã từng giới thiệu bạn tới: "Chị ơi, tuần này quầy em thử vị mới, chị nếm giúp em rồi cho em ý kiến nha, chị là người em tin vị nhất." Người được mời nếm thấy mình là người trong nhà, và rất hay kể lại chuyện đó với bạn bè.
Kiểu thứ ba là được nhớ. Ghi tên người giới thiệu cùng món họ hay gọi vào sổ, lần sau họ tới thì nói trước: "Ly trà đào ít đá như mọi khi hả chị?" Nghe thì nhỏ, nhưng ở quầy nước trước cổng chung cư, được nhớ món là thứ người ta kể nhiều nhất.
Những kiểu thưởng này có thể chạy song song với món thưởng chính. Có người thích quà, có người thích được ưu tiên; hỏi thẳng họ cũng được: "Chị thích lần sau được tặng ly hay thích nhắn trước lấy luôn khỏi chờ?"
Những kiểu thưởng nên tránh
Có vài kiểu thưởng nghe hấp dẫn nhưng đem lại rắc rối lớn hơn cái lợi. Chủ tiệm nhỏ nên tránh hẳn:
- Thưởng tiền mặt cho mỗi người dẫn tới. Khách bắt đầu tính như làm thêm, lời giới thiệu mất chất người thật kể chuyện thật, và dễ trượt sang kiểu hoa hồng nhiều tầng.
- Thưởng theo tầng: người A dẫn B, B dẫn C thì A cũng được phần. Đó là cách vận hành của mô hình đa cấp, tiệm nhỏ không nên đụng tới, và quy định về bán hàng đa cấp, khuyến mại có những ràng buộc riêng; muốn làm gì khác thường thì tra quy định hiện hành trước.
- Thưởng phải mua đủ một mức mới được nhận. Khách mới tới lần đầu đã bị đặt điều kiện, cảm giác bị dụ.
- Thưởng đổi lấy đánh giá năm sao hay bài đăng khen. Đó là mua lời khen, không phải giới thiệu, và có thể vi phạm chính sách của các nền tảng.
- Thưởng lớn ngay tuần đầu rồi cắt giảm sau. Người đã nhận mức cũ sẽ thấy bị thiệt khi mức thưởng giảm, và kể chuyện đó nhiều hơn kể chuyện tiệm ngon.
Nếu tiệm muốn làm chương trình có bốc thăm, quay số, tặng giải lớn, đó là hình thức khuyến mại có thể phải đăng ký hoặc thông báo; tra quy định hiện hành hoặc hỏi người có chuyên môn trước khi làm, đừng làm theo kiểu "ai cũng làm".
Đếm sau một tháng: món thưởng có đúng không
Chị Ngân kẻ thêm một cột trong sổ: khách mới chọn món thưởng gì. Sau bốn tuần, chị nhìn cột đó để biết trân châu hay thạch được chọn nhiều, và quan trọng hơn, có khách mới nào quay lại lần hai không. Trong ví dụ giả định, mười hai khách mới tới bằng giới thiệu, bảy người quay lại trong tháng. Con số này nói món thưởng đúng, vì nó kéo người thật chứ không kéo người săn quà một lần.
Đếm thêm số lần người giới thiệu tới lấy phần thưởng của mình. Nếu mười hai lần giới thiệu mà chỉ ba người tới lấy ly thưởng, có thể họ không biết mình có thưởng, hoặc món thưởng không đáng để ghé riêng. Khi đó thêm bước nhắn tin báo, hoặc đổi sang kiểu thưởng ưu tiên cho nhóm khách bận.
Tính chi phí thật theo sổ: số ly thưởng đã trao nhân giá vốn ước chừng. Nếu con số đó vượt mức chị đặt ra từ đầu, ví dụ giả định ba trăm nghìn một tháng, thì giảm món thưởng của người mới trước, giữ món thưởng của người giới thiệu, vì người giới thiệu là người làm việc kể.
Khi nào đổi món thưởng: sau tám tuần mà số người giới thiệu khác nhau không tăng, chỉ có một hai người giới thiệu lặp đi lặp lại. Lúc đó vấn đề không còn là món thưởng mà là lời mời chưa tới được đủ nhiều khách quen.
Nói món thưởng sao cho khách nhớ được
Món thưởng đúng mà nói sai thì khách vẫn quên. Ở quầy trà sữa giờ tan trường, chị Ngân chỉ có chừng năm giây giữa lúc đưa ly và lúc khách quay đi. Câu nói phải gói trọn trong năm giây đó: "Em ơi, rủ bạn qua quầy nói tên em, bạn được thêm trân châu, em được một ly lần sau nha." Không nói chữ "chương trình", không nói chữ "ưu đãi", chỉ nói ai được gì.
Với khách văn phòng ghé buổi trưa, có thời gian hơn một chút, chị nói kèm tấm thẻ: "Anh cầm tấm này, đưa cho đồng nghiệp nào chưa uống ở đây, họ được thêm topping, anh được ly lần sau. Mỗi tháng anh nhận tối đa ba ly thôi nha." Câu cuối nói luôn giới hạn, để sau này không ai thấy bị giấu luật.
Khi khách mới tới và nhắc tên người quen, câu xác nhận cũng phải rõ: "Dạ chị Lan rủ em qua hả, em chọn trân châu hay thạch nè, ly này quầy tặng thêm." Khách mới nghe tên người rủ mình được nhắc lại thì yên tâm mình không bị lừa, và cũng biết chị Lan sẽ được phần.
Viết luật một dòng lên mặt sau thẻ bằng tay, đúng như câu nói. Thẻ, câu nói của chị và câu nói của cậu nhân viên ca tối phải giống nhau từng chữ. Ba người nói ba kiểu là khách bắt đầu hỏi lại, mà khách đã phải hỏi lại thì ít ai đi rủ bạn.
Câu hỏi thường gặp
Thưởng hai phía có tốn gấp đôi không?
Tốn hơn một phía, nhưng không gấp đôi nếu chọn món khéo: món của người mới là món nhỏ dùng ngay, món của người giới thiệu là món ở lần sau. Thưởng hai phía làm lời rủ tự nhiên hơn, nên số khách mới thường bù được phần chi thêm.
Có nên thưởng bằng tiền mặt cho khách giới thiệu không?
Tiệm nhỏ nên tránh. Tiền mặt làm lời giới thiệu thành việc kiếm tiền, khách kể kém tự nhiên hơn, và dễ trượt sang kiểu hoa hồng nhiều tầng. Sản phẩm hoặc dịch vụ của chính tiệm vừa rẻ hơn với tiệm vừa dễ kể hơn với khách.
Món thưởng nên có giá trị bao nhiêu là vừa?
Không có con số chung. Một mốc giả định dễ dùng là món thưởng của người giới thiệu xấp xỉ giá bán của một lần mua bình thường, món của người mới nhỏ hơn. Quan trọng là món đó đủ để khách nói thành câu khi rủ bạn.
Có cần giới hạn số lần nhận thưởng không?
Nên có, ví dụ giả định tối đa ba lần mỗi tháng cho một người giới thiệu. Giới hạn giữ chi phí trong tầm kiểm soát, giảm nguy cơ lạm dụng, và làm phần thưởng có vẻ quý hơn chứ không phải phát tràn lan.
Khách không thích quà thì thưởng bằng gì?
Hỏi thẳng họ thích gì. Với khách bận, quyền ưu tiên như đặt trước lấy luôn không xếp hàng thường được quý hơn quà. Với khách quen lâu, được mời nếm món mới hay được nhớ món hay gọi là kiểu thưởng gần như không tốn tiền.
Làm chương trình bốc thăm cho người giới thiệu có được không?
Bốc thăm, quay số trúng thưởng là hình thức khuyến mại có thể cần đăng ký hoặc thông báo theo quy định. Trước khi làm, tra quy định hiện hành hoặc hỏi người có chuyên môn. Tiệm nhỏ dùng thưởng chắc chắn, ai giới thiệu cũng nhận, thì đơn giản và an toàn hơn.