Đếm đánh giá mới mỗi tháng có ích cho đo truyền miệng khi bạn không chỉ đếm số sao mà chia đánh giá thành ba loại: có chi tiết cụ thể, chỉ khen chung, và chê; rồi chép lại những chi tiết khách nhắc nhiều nhất. Những chi tiết đó chính là điều khách đang kể cho nhau bằng miệng, còn số đánh giá có chi tiết tăng hay giảm cho biết lời kể đang dày hay thưa.
Bài này không bàn chuyện xin đánh giá hay trả lời đánh giá, mà chuyện đọc chúng như một thước đo. Ví dụ giả định là anh Khoa, bán bánh bông lan trứng muối qua tin nhắn và có một gian nhỏ trên ứng dụng giao đồ ăn, mỗi tháng có thêm chừng hai mươi đánh giá ở hồ sơ cửa hàng trên bản đồ và trang bán hàng cộng lại.
Vì sao đánh giá là lời truyền miệng viết ra
Truyền miệng chủ yếu xảy ra ở chỗ chủ tiệm không nghe được: bàn ăn trưa ở văn phòng, nhóm tin nhắn gia đình, quán nước đầu hẻm. Đánh giá là phần nhỏ của lời kể đó được viết ra và để lại công khai. Nó không đại diện cho tất cả, vì người viết đánh giá thường là người rất vui hoặc rất bực, nhưng nó cho thấy những chữ khách dùng khi kể về tiệm.
Anh Khoa từng chỉ nhìn số sao trung bình. Bốn phẩy bảy, anh yên tâm. Khi bắt đầu đọc từng đánh giá theo tháng, anh nhận ra khách gần như không bao giờ nhắc tới vị trứng muối mà anh tự hào, họ nhắc tới chuyện bánh được gói kèm hai cái nĩa nhỏ và một tờ giấy ăn, tiện mang đi văn phòng. Đó là điều khách đang kể. Không đọc thì anh không bao giờ biết.
Số sao trung bình thay đổi rất chậm khi tiệm đã có vài trăm đánh giá. Một tháng có năm đánh giá chê cũng chỉ kéo nó xuống chút xíu. Còn số đánh giá mới có chi tiết cụ thể thì nhạy hơn nhiều: tháng nào khách có chuyện để kể, nó tăng; tháng nào mọi thứ bình thường quá, nó giảm. Đó là lý do nên theo dõi nó thay vì nhìn số sao.
Mỗi tháng một buổi tối: đếm và phân loại
Chuẩn bị một trang sổ hoặc một tờ giấy chia ba cột: Có chi tiết, Khen chung, Chê. Rồi làm theo thứ tự:
- Mở hồ sơ cửa hàng trên bản đồ, sắp đánh giá theo mới nhất, cuộn tới hết tháng trước. Làm tương tự với trang bán hàng và ứng dụng giao đồ ăn nếu có.
- Đọc từng đánh giá, vạch vào một trong ba cột. "Có chi tiết" là khi khách nhắc ít nhất một điều cụ thể: tên món, cách gói, tên người bán, giờ giao, một chuyện xảy ra. "Khen chung" là năm sao không chữ hoặc chỉ "ngon", "tốt", "sẽ ủng hộ".
- Với đánh giá có chi tiết, chép chi tiết đó ra mặt sau tờ giấy bằng vài chữ: "nĩa nhỏ", "giao sớm", "bánh mềm hôm sau vẫn ngon". Không chép tên khách.
- Đếm chi tiết nào xuất hiện nhiều lần nhất. Khoanh tròn ba chi tiết đứng đầu.
- Với đánh giá chê, ghi lại điều bị chê bằng vài chữ, cũng không chép tên khách.
- Ghi vào bảng tháng: tổng đánh giá mới, số có chi tiết, số chê, ba chi tiết được khen nhiều nhất, điều bị chê nhiều nhất.
Cả buổi tốn chừng hai mươi phút với vài chục đánh giá. Anh Khoa làm vào tối mùng một mỗi tháng, ngồi ở bàn bếp sau khi gói xong đơn cuối. Làm cố định một ngày giúp không bị quên, và giúp các tháng so được với nhau vì cùng một cách đếm.
Đọc ba cột như thế nào
Mỗi cột trả lời một câu hỏi khác. Ví dụ giả định ba tháng ở tiệm anh Khoa:
| Tháng | Tổng mới | Có chi tiết | Khen chung | Chê | Chi tiết khách nhắc nhiều nhất |
|---|---|---|---|---|---|
| Tháng 8 | 18 | 5 | 11 | 2 | nĩa nhỏ kèm theo, giao sớm |
| Tháng 9 | 22 | 9 | 10 | 3 | nĩa nhỏ, bánh mềm hôm sau vẫn ngon |
| Tháng 10 | 15 | 8 | 5 | 2 | hộp gói đẹp để biếu, giao sớm |
Tháng mười tổng đánh giá giảm, nhưng số có chi tiết gần như giữ nguyên, khen chung giảm mạnh. Nghĩa là ít người viết đánh giá cho có hơn, còn người viết thật thì vẫn viết. Chi tiết mới "hộp gói đẹp để biếu" xuất hiện vì anh Khoa vừa đổi hộp cho mùa lễ. Đây là bằng chứng một thay đổi nhỏ ở tiệm đã thành chuyện để kể.
Nếu chỉ nhìn tổng, anh Khoa sẽ lo vì tháng mười ít đánh giá hơn hẳn tháng chín. Nhìn ba cột, anh thấy điều ngược lại: lời kể có nội dung vẫn đều, chỉ có lượt đánh giá cho có là giảm, và lượt đó vốn không nói lên gì nhiều.
Những điều đánh giá cho biết mà sổ nguồn khách không cho
Khách kể về tiệm bằng chữ gì. Sổ nguồn khách cho biết có bao nhiêu người được kể. Đánh giá cho biết họ được kể điều gì. Nếu khách cứ nhắc "nĩa nhỏ", đó là chi tiết đáng giữ mãi, kể cả khi phải tốn thêm vài trăm đồng mỗi hộp.
Điều chủ tiệm tự hào có được kể không. Anh Khoa tự hào về trứng muối tự làm. Khách hầu như không nhắc. Không phải vì không ngon, mà vì khách không biết. Một tấm thiệp nhỏ trong hộp ghi "trứng muối nhà tự ủ ba tuần" có thể biến điều đó thành chuyện để kể.
Lỗi nào đang lặp lại. Một đánh giá chê giao trễ là chuyện một lần. Ba đánh giá chê giao trễ trong một tháng, cùng vào chiều thứ bảy, là một lỗi có hệ thống cần sửa trước khi nó thành điều khách kể cho nhau.
Truyền miệng có đổi hướng không. Khi chi tiết được nhắc nhiều nhất thay đổi qua các tháng, như từ "giao sớm" sang "hộp đẹp để biếu", tức khách đang kể về tiệm theo một cách mới. Biết vậy để chuẩn bị: mùa biếu thì giữ hộp đẹp, đủ hàng.
Khách nào đang đến từ đâu. Đôi khi đánh giá tự nói nguồn: "đồng nghiệp mua cho cả phòng nên mình thử". Chép câu đó vào sổ nguồn khách, nó là bằng chứng truyền miệng mà khách tự viết ra.
Hay làm và nên làm khi đọc đánh giá
Đánh giá đọc sai cách có thể làm chủ tiệm lo vô cớ hoặc mừng hụt.
| Hay làm | Vì sao phản tác dụng | Nên làm |
|---|---|---|
| Chỉ nhìn số sao trung bình | Thay đổi quá chậm, không cho biết khách đang kể gì | Đếm số đánh giá có chi tiết mỗi tháng |
| Đọc một đánh giá chê rồi mất ngủ | Một người bực không nói lên cả tháng | Ghi lại, chờ xem có lặp lại không |
| Đọc lúc đang bận, đọc lướt | Bỏ sót chi tiết, nhớ toàn đánh giá chê | Một buổi tối cố định, đọc hết, chép chi tiết |
| Nhờ người quen viết thêm đánh giá cho số đẹp | Vừa sai luật nền tảng vừa làm hỏng chính thước đo của mình | Để số thật, xin khách thật viết cụ thể hơn |
| Chép cả tên khách vào sổ | Không cần thiết, giữ thông tin không cần giữ | Chỉ chép chi tiết, không chép tên |
Điều đáng nhớ nhất: đánh giá là thước đo chỉ khi nó thật. Một đánh giá do người quen viết hộ không chỉ có rủi ro bị nền tảng gỡ hay khoá hồ sơ, mà còn làm chính chủ tiệm không còn đọc được khách thật đang nghĩ gì. Muốn có nhiều đánh giá có chi tiết hơn, cách lành mạnh là nhắc khách thật viết một câu cụ thể.
Khi nào số đánh giá nên làm bạn đổi cách
Nếu số đánh giá có chi tiết giảm ba tháng liền trong khi lượng đơn vẫn đều, khách vẫn mua nhưng không còn gì để kể. Tiệm đã thành một chỗ ổn, không còn bất ngờ. Đó là lúc nghĩ thêm một chi tiết nhỏ ở cách gói, cách giao, lời nhắn kèm, chứ không phải lúc giảm giá.
Nếu một điều bị chê xuất hiện từ ba lần trở lên trong một tháng, sửa nó trước mọi việc khác. Lời chê lặp lại trong đánh giá thường chỉ là phần nổi, phần chìm là những người không viết nhưng đã kể cho bạn bè. Sau khi sửa, theo dõi tháng sau xem điều đó còn bị nhắc không.
Nếu chi tiết được khen nhiều nhất là thứ mà tiệm sắp bỏ, như đổi sang hộp rẻ hơn, bỏ nĩa nhỏ cho tiết kiệm, cân nhắc kỹ. Thứ khách kể là thứ mang khách mới tới. Bỏ nó để tiết kiệm vài trăm đồng mỗi hộp có thể làm mất một nguồn khách mà sổ sách không ghi được.
Và nếu số đánh giá mới tăng vọt bất thường trong một tuần, kiểm tra xem đó là thật hay có gì lạ, như nhiều đánh giá năm sao không chữ từ tài khoản trống. Không phải mọi tăng vọt đều đáng mừng. Nếu nghi có người viết đánh giá ảo cho tiệm mà mình không nhờ, báo cáo theo kênh của nền tảng.
Đánh giá nằm ở nhiều nơi: gộp lại cho khỏi rối
Tiệm nhỏ thường có đánh giá ở ba bốn chỗ: hồ sơ cửa hàng trên bản đồ, trang bán hàng trên mạng xã hội, ứng dụng giao đồ ăn, đôi khi cả sàn thương mại điện tử. Mỗi chỗ có cách hiển thị riêng, cách tính sao riêng, và người viết ở mỗi chỗ cũng khác nhau. Khách trên ứng dụng giao đồ ăn hay viết về tốc độ giao và độ nóng của món, khách trên bản đồ hay viết về chỗ ngồi, chỗ để xe, thái độ người bán.
Đừng cố gộp số sao của các nơi thành một con số chung, vì chúng không cùng thang đo. Thứ nên gộp là ba cột Có chi tiết, Khen chung, Chê. Anh Khoa ghi mỗi nơi một dòng trong cùng một trang sổ, cuối trang cộng dồn. Như vậy vừa thấy tổng, vừa thấy nơi nào khách viết có nội dung nhất.
Ở tiệm anh Khoa, giả định hồ sơ trên bản đồ có ít đánh giá nhất nhưng gần như đánh giá nào cũng có chi tiết, còn ứng dụng giao đồ ăn có nhiều đánh giá nhất mà phần lớn là sao trơn. Điều đó cho biết người tìm tiệm qua bản đồ thường là người đã được kể và đang kiểm chứng lời kể. Câu chữ ở đó nên được anh đọc kỹ hơn cả, vì nó gần với lời truyền miệng thật nhất.
Câu hỏi thường gặp
Có nên chỉ nhìn số sao trung bình để biết tiệm được kể tốt hay xấu không?
Không nên. Khi đã có nhiều đánh giá, số sao trung bình thay đổi rất chậm và không cho biết khách đang kể gì. Đếm số đánh giá mới có chi tiết cụ thể mỗi tháng và chép lại những chi tiết đó cho thấy rõ hơn nhiều.
Đánh giá có chi tiết cụ thể là đánh giá thế nào?
Là đánh giá nhắc ít nhất một điều cụ thể như tên món, cách gói, người bán, giờ giao hay một chuyện xảy ra. Đánh giá chỉ có sao hoặc chỉ ghi "ngon", "tốt" thì xếp vào khen chung. Hai loại này nói lên những điều khác nhau.
Bao lâu nên đọc và đếm đánh giá một lần?
Mỗi tháng một lần vào một buổi tối cố định là vừa. Đọc hằng ngày dễ bị cuốn theo từng đánh giá chê và lo vô cớ. Đọc theo tháng giúp thấy được xu hướng và so được các tháng với nhau vì dùng cùng một cách đếm.
Một đánh giá chê có đáng lo không?
Một đánh giá chê lẻ thì ghi lại và chờ xem có lặp lại không. Khi cùng một điều bị chê từ ba lần trở lên trong một tháng, đó là lỗi có hệ thống cần sửa trước mọi việc khác, vì nhiều người khác có thể đã kể chuyện đó bằng miệng.
Có nên nhờ người quen viết đánh giá cho số đẹp không?
Không nên. Việc đó trái chính sách của nền tảng, có thể bị gỡ đánh giá hoặc ảnh hưởng tới hồ sơ, và làm hỏng chính thước đo của tiệm. Cách lành mạnh là nhắc khách thật viết một câu cụ thể về điều họ thích.
Khi nào nên đổi cách làm dựa trên đánh giá?
Khi số đánh giá có chi tiết giảm ba tháng liền, khi một điều bị chê lặp lại nhiều lần, hoặc khi chi tiết được khen nhiều nhất là thứ tiệm sắp bỏ. Mỗi trường hợp gợi ra một việc khác nhau, nên đọc kỹ trước khi thay đổi.