Để đo hiệu quả truyền miệng ở một tiệm nhỏ, chỉ cần theo dõi năm con số mỗi tháng: số khách mới, phần khách mới do người quen kể, số khách quay lại lần hai, số đánh giá mới có nội dung cụ thể, và số người đã giới thiệu từ hai khách trở lên. Năm số này lấy được từ sổ đếm vạch, sổ khách quen và hồ sơ cửa hàng trên bản đồ, ghi gọn trong một trang mỗi tháng.
Không cần phần mềm, không cần biết làm báo cáo. Ví dụ giả định trong bài là ki ốt tạp hoá của anh Tâm ở góc ngã tư một khu dân cư mới, bán nước, mì gói, đồ dùng lặt vặt, mỗi ngày chừng một trăm lượt mua. Bài đi qua từng con số: lấy ở đâu, đọc thế nào, kèm bảng mẫu một trang và những tín hiệu cho biết lúc nào nên đổi cách.
Năm con số, mỗi số trả lời một câu hỏi
Số khách mới trong tháng. Trả lời câu "tiệm có đang được biết thêm không". Lấy bằng cách cộng mọi vạch trong sổ nguồn khách. Ki ốt của anh Tâm giả định có một trăm bốn mươi khách mới tháng trước. Con số này đứng một mình thì chưa nói được gì, nó là mẫu số cho các số sau.
Phần trăm khách mới do người quen kể. Trả lời câu "khách cũ có đang kể về tiệm không". Chia số vạch ở cột người quen kể cho tổng khách mới. Đây là con số trung tâm của truyền miệng. Ba mươi phần trăm hay năm mươi phần trăm không quan trọng bằng chuyện tháng này so với tháng trước nó lên hay xuống.
Số khách quay lại lần hai trong tháng. Trả lời câu "khách mới có ưng không". Khách được giới thiệu tới mà không quay lại thì lời kể ban đầu không được tiệm giữ lời. Cách đếm có ở bài riêng về khách quay lại; ở đây chỉ cần ghi một con số.
Số đánh giá mới có nội dung cụ thể. Trả lời câu "khách có kể ra ngoài bằng chữ không". Mở hồ sơ cửa hàng trên bản đồ hoặc trang bán hàng, đếm đánh giá mới trong tháng có nhắc món, người hoặc chi tiết cụ thể. Đánh giá chỉ có năm sao trơn không đếm vào đây.
Số người đã giới thiệu từ hai khách trở lên. Trả lời câu "ai đang là người kể chính". Lấy từ những cái tên ghi ở mép sổ. Đa số tiệm nhỏ chỉ có vài người như vậy, và họ thường kéo về phần lớn khách mới nhờ truyền miệng.
Vì sao không thêm số khác. Doanh thu, số lượt thích, số người theo dõi trang đều bị nhiều thứ khác chi phối, không cho biết khách có đang kể hay không. Thêm vào chỉ làm trang báo cáo dày lên mà không giúp quyết định gì.
Bảng một trang mỗi tháng
Kẻ bảng này ở trang cuối sổ hoặc trên một tờ giấy dán sau cửa kho. Mỗi tháng một cột, năm dòng là năm con số, thêm một dòng ghi chú. Ví dụ giả định ba tháng ở ki ốt anh Tâm:
| Con số | Tháng 1 | Tháng 2 | Tháng 3 |
|---|---|---|---|
| Khách mới | 140 | 128 | 151 |
| Phần trăm do người quen kể | 28% | 33% | 39% |
| Khách quay lại lần hai | 46 | 50 | 61 |
| Đánh giá mới có nội dung cụ thể | 3 | 2 | 6 |
| Người đã giới thiệu từ hai khách trở lên | 4 | 5 | 7 |
| Ghi chú | Bắt đầu hỏi nguồn khách | Mưa nhiều, ít người đi ngang | Có bài đăng trong nhóm cư dân về ki ốt |
Nhìn ngang từng dòng mới là cách đọc đúng. Khách mới tháng hai giảm, nhưng phần do người quen kể lại tăng: ít người đi ngang vì mưa, còn người được kể vẫn tới. Đó là dấu hiệu truyền miệng đang chịu lực tốt hơn khách vãng lai. Dòng ghi chú quan trọng không kém các con số, vì ba tháng sau sẽ không ai nhớ tháng hai mưa nhiều.
Tháng ba là tháng đáng chú ý nhất trong bảng giả định này. Khách mới tăng trở lại, phần do người quen kể lên gần bốn phần mười, số người đã giới thiệu từ hai khách trở lên tăng từ năm lên bảy. Lần theo dòng ghi chú, anh Tâm biết có một chị trong khu đăng bài hỏi chỗ mua nước đá buổi tối, mấy người trả lời chỉ sang ki ốt. Anh không làm gì đặc biệt để có bài đó, nhưng nhờ có sổ, anh biết nó đã mang khách tới, và biết mình nên giữ giờ mở cửa buổi tối.
Gom số mất chưa tới nửa tiếng mỗi tháng
Chọn một buổi tối cố định, ví dụ tối chủ nhật đầu tháng, làm theo thứ tự:
- Mở sổ nguồn khách, cộng tổng khách mới và tổng cột người quen kể của cả tháng. Ghi hai số vào dòng một và dòng hai, tính phần trăm bằng máy tính trên điện thoại.
- Mở sổ khách quen hoặc xấp thẻ tích điểm, đếm những người lần đầu đến trong tháng đã quay lại ít nhất một lần nữa. Ghi vào dòng ba.
- Mở hồ sơ cửa hàng trên bản đồ và trang bán hàng, cuộn tới đánh giá của tháng trước, đếm những đánh giá có nhắc cụ thể món, người hay chuyện gì. Ghi vào dòng bốn, chép luôn một hai câu khách viết hay nhất vào mặt sau tờ giấy.
- Dò những cái tên ghi ở mép sổ nguồn khách, đếm người xuất hiện từ hai lần trở lên. Ghi vào dòng năm, và viết tên họ ra một góc để tháng này nhớ cảm ơn.
- Viết một dòng ghi chú về điều đặc biệt trong tháng: mưa bão, sửa đường, Tết, có bài đăng trong nhóm, đổi người bán.
- So với tháng trước, gạch dưới số nào tăng, khoanh số nào giảm. Chỉ vậy thôi, không cần viết nhận xét dài.
Người làm việc này nên là chủ tiệm, không giao cho nhân viên. Không phải vì khó, mà vì người quyết định đổi cách làm cần là người đã nhìn tận mắt các con số.
Đọc thế nào cho đúng
Con số đáng mừng nhất không phải là số khách mới tăng, mà là phần trăm khách mới do người quen kể tăng đều qua vài tháng. Khách mới có thể tăng vì một công trình gần đó mở cửa, một tháng lễ, hay đơn giản là trời đẹp. Còn phần trăm do người quen kể tăng nghĩa là có thêm người chủ động nói về tiệm, và cái đó bền hơn.
Dòng khách quay lại lần hai là chỗ kiểm tra lời hứa. Nếu khách mới do người quen kể tăng mà khách quay lại không tăng theo, có thể người ta được kể quá hay rồi tới nơi thấy không như lời. Ở ki ốt, chuyện này hay xảy ra khi khách được giới thiệu "chỗ đó có bán cái này cái kia" mà tới thì hết hàng. Lúc đó việc cần làm là sửa hàng hoá, không phải đẩy thêm truyền miệng.
Dòng đánh giá có nội dung cụ thể nhỏ và dao động mạnh, hai hay sáu cũng chỉ cách nhau vài người. Đừng mừng hay lo vì một tháng. Xem trung bình ba tháng mới có ý nghĩa. Phần đáng đọc hơn là những câu khách viết: họ nhắc cái gì, đó chính là cái người ta đang kể cho nhau.
Dòng người giới thiệu từ hai khách trở lên cho biết truyền miệng đang dựa vào bao nhiêu người. Bốn người thì mỏng, một người chuyển nhà là mất một phần đáng kể. Bảy người thì đã khá hơn. Muốn dòng này tăng, việc cần làm là chăm những khách đang thích tiệm, chứ không phải in thêm thẻ giới thiệu.
Tín hiệu cho biết nên đổi cách làm
Phần trăm do người quen kể đứng yên ba tháng liền. Khách hài lòng nhưng không có gì để kể. Thử tạo một chi tiết đáng kể ở quầy, hoặc mời khách vừa khen giới thiệu bạn bằng một câu nhẹ: "Anh thấy được thì chỉ giùm em mấy người trong khu nha."
Khách mới tăng mà khách quay lại lần hai giảm. Lời kể đang đi trước chất lượng. Kiểm lại hàng hay hết, giờ mở cửa, thái độ người bán ca chiều, trước khi làm thêm gì để có khách mới.
Một người giới thiệu chiếm quá nửa số khách được kể. Truyền miệng đang phụ thuộc vào một người. Không có gì sai, nhưng nên tìm cách để thêm vài khách quen khác cũng có lý do kể.
Đánh giá mới toàn năm sao trơn, không chữ. Khách đánh giá cho có, thường vì được nhờ mà không biết viết gì. Lần sau khi xin, gợi ý khách kể một chi tiết: "Chị viết giùm em một câu chị hay mua gì ở đây là được rồi."
Cả năm con số cùng đi xuống. Thường có một nguyên nhân chung: đổi người bán, sửa đường, đối thủ mới mở. Ghi rõ vào dòng ghi chú, đừng vội thay mọi thứ cùng lúc.
Những thứ không cần đo
Chủ tiệm hay bị cuốn vào đếm lượt thích, lượt xem, lượt theo dõi trên trang của tiệm. Những con số đó dễ thấy, cập nhật liên tục, và nhìn vui mắt. Nhưng chúng đo việc người ta lướt qua, không đo việc người ta bước vào tiệm hay kể cho ai đó. Một bài đăng có nhiều lượt thích mà tuần đó sổ nguồn khách không có vạch nào ở cột mạng xã hội thì bài đó không mang khách tới.
Cũng không cần đo mức độ hài lòng bằng phiếu chấm điểm. Ki ốt hay quán nhỏ không có đủ khách điền phiếu để số có ý nghĩa, và khách điền phiếu thường là người đang rất vui hoặc rất bực. Khách quay lại lần hai là thước đo hài lòng thật hơn mọi phiếu chấm.
Và không cần so số của mình với tiệm khác. Ki ốt góc ngã tư có nhiều người đi ngang, tiệm trong hẻm sâu thì không, phần trăm do người quen kể của hai nơi đương nhiên khác nhau. Chỉ so mình với chính mình của tháng trước, ba tháng trước, cùng kỳ năm trước. Như vậy mới thấy việc mình làm có tác dụng hay không, thay vì thấy mình thua ai.
Câu hỏi thường gặp
Đo hiệu quả truyền miệng cần những con số nào?
Với tiệm nhỏ, năm con số là đủ: số khách mới, phần trăm khách mới do người quen kể, số khách quay lại lần hai, số đánh giá mới có nội dung cụ thể và số người đã giới thiệu từ hai khách trở lên. Ghi mỗi tháng một cột trên một trang giấy để so với tháng trước.
Phần trăm khách mới do người quen kể bao nhiêu là tốt?
Không có con số chuẩn chung, vì tiệm ở mặt đường và tiệm trong hẻm khác nhau rất xa. Điều đáng xem là con số đó tăng, đứng yên hay giảm qua ba tháng. Tăng đều nghĩa là có thêm người chủ động kể về tiệm.
Có nên đếm lượt thích và người theo dõi trang của tiệm không?
Không cần đưa vào bảng đo truyền miệng. Lượt thích đo việc người ta lướt qua, không đo việc họ đến tiệm hay kể cho người khác. Nếu muốn biết mạng xã hội có mang khách tới không, xem cột mạng xã hội trong sổ nguồn khách.
Bao lâu nên gom số một lần?
Mỗi tháng một lần vào một buổi tối cố định, chừng nửa tiếng. Gom thường hơn thì số quá nhỏ, dao động mạnh, dễ làm chủ tiệm lo hoặc mừng vô cớ. Khi đọc, nên nhìn ít nhất ba tháng liền chứ không chỉ một tháng.
Khách mới tăng mà khách quay lại giảm thì hiểu thế nào?
Thường là lời kể đang đi trước chất lượng: khách được giới thiệu tới nhưng thấy không như lời. Việc cần làm là kiểm lại hàng hoá, giờ mở cửa và cách phục vụ trước khi tìm thêm khách mới, nếu không lời kể tốt sẽ dần thành lời kể xấu.
Ai trong tiệm nên làm bảng số mỗi tháng?
Chủ tiệm nên tự làm, vì người quyết định đổi cách làm cần tận mắt thấy các con số. Nhân viên có thể ghi sổ hằng ngày, nhưng bước cộng tháng, so sánh và viết ghi chú nên là việc của người chủ.