Muốn biết chính xác khách mới do ai giới thiệu, hãy giao cho mỗi khách quen một mã ngắn dễ nhớ, kiểu tên gọi cộng hai số, hoặc vài tấm phiếu giấy có ghi mã đó; khách mới nói mã hay đưa phiếu khi tới, người đứng quầy ghi vào sổ cạnh tên người giới thiệu. Sau một tháng, sổ cho biết ai kéo khách, kéo bao nhiêu, và khách họ kéo có quay lại không.
Cách này chính xác hơn câu hỏi "ai chỉ anh tới" vì không phụ thuộc trí nhớ của khách. Đổi lại, nó cần chuẩn bị kỹ hơn và chỉ đáng làm khi tiệm đã có vài khách quen hay kể. Ví dụ giả định trong bài là tiệm sửa xe máy của anh Lộc ở một con đường nhiều công nhân thuê trọ, khách phần lớn là người quen chỉ người quen.
Khi nào cần tới mã riêng, khi nào chưa
Mã riêng là bước thứ hai, không phải bước đầu. Nếu tiệm chưa từng hỏi khách mới "biết tiệm qua đâu", hãy làm việc đó trước vài tuần. Câu hỏi bằng miệng cho biết truyền miệng có tồn tại không. Mã riêng thì trả lời câu sâu hơn: ai cụ thể đang kể, và kể có đều không.
Tiệm anh Lộc đến bước này vì một chuyện cụ thể. Sau một tháng hỏi miệng, sổ cho thấy gần một nửa khách mới nói "người quen chỉ", nhưng khi anh hỏi tên thì nhiều người ngập ngừng: "anh làm chung xưởng, không nhớ tên". Anh biết có một nhóm người đang kể về tiệm mà không biết đó là ai để cảm ơn, cũng không biết ai thôi kể từ lúc nào.
Mã riêng không cần thiết khi tiệm chỉ có lèo tèo vài khách mới mỗi tuần, vì lúc đó chủ tiệm hỏi chuyện từng người là đủ biết. Nó cũng không hợp với quán đông khách vãng lai, nơi người đứng quầy không có thời gian hỏi mã. Hợp nhất là những tiệm khách đến vì được chỉ: sửa xe, tiệm tóc, tiệm may, tiệm bánh đặt trước, shop bán online qua tin nhắn.
Đặt mã sao cho khách nhớ được
Mã ngắn, đọc được thành tiếng. Khách mới phải nói mã bằng miệng hoặc nhắn tin, nên mã phải dễ đọc. "TUAN05" tốt hơn "A7X9K". Tên gọi của người giới thiệu cộng hai số là đủ phân biệt trong một tiệm nhỏ.
Tên gọi theo cách khách tự xưng. Anh Tuấn ở xưởng may thì mã là TUAN, không phải tên đầy đủ hay số điện thoại. Mã không chứa thông tin riêng, ai đọc được cũng không lần ra được người đó ở đâu.
Hai số để tách người trùng tên. Tiệm có ba anh Tuấn thì TUAN01, TUAN02, TUAN03. Số không có ý nghĩa gì khác, chỉ để không lẫn.
Ghi vào sổ ngay khi giao mã. Một trang sổ "Mã đã giao": mã, tên gọi, đặc điểm nhận ra ("Tuấn xưởng may, xe số màu đỏ"), ngày giao. Không có trang này thì sau hai tháng chính chủ tiệm cũng quên TUAN02 là ai.
Không bắt khách nhớ mã của mình. Mã viết sẵn lên phiếu hoặc nhắn vào tin cho khách quen. Khách quen chỉ cần đưa phiếu hay chuyển tiếp tin nhắn cho bạn, không phải học thuộc.
Làm phiếu mang đến cho tiệm có quầy
Với tiệm có khách tới tận nơi, phiếu giấy là cách gọn nhất để mã đi theo người được giới thiệu. Chuẩn bị một buổi:
- In phiếu cỡ nửa danh thiếp, một mặt có tên tiệm, đường đi tóm tắt bằng chữ như "đầu hẻm tiệm tạp hoá xanh rẽ trái", mặt kia để trống ô ghi mã.
- Viết mã của khách quen vào ô bằng bút bi, mỗi khách quen được chừng năm phiếu. Viết tay tốn công hơn in sẵn mã, nhưng chỉ cần in một mẫu phiếu cho mọi người.
- Đưa phiếu khi khách quen vừa hài lòng: xe vừa sửa xong chạy êm, khách khen tay nghề. Câu nói: "Anh thấy được thì cầm mấy cái phiếu này, ai trong xưởng hỏi chỗ sửa xe thì đưa giùm em nha."
- Khi khách mới đưa phiếu, người đứng quầy ghi vào trang "Khách mới mang phiếu": ngày, mã trên phiếu, việc làm cho khách. Giữ lại phiếu bỏ vào một hộp nhỏ, cuối tháng đếm lại để đối chiếu.
- Nếu tiệm có ưu đãi cho người mang phiếu, chỉ một mức nhỏ ghi rõ trên phiếu. Ví dụ giả định: miễn công thay nhớt lần đầu. Không cần ưu đãi vẫn được, nhiều khách mang phiếu chỉ vì nó giúp tìm đường.
- Cuối tuần, anh Lộc nhắn hoặc nói với người có mã: "Anh Tuấn ơi, tuần này có hai anh bên xưởng mang phiếu của anh qua, em cảm ơn anh nhiều."
Phiếu có một lợi ích ngầm: khách mới cầm phiếu thấy mình được giới thiệu đàng hoàng, không phải tự mò tới. Người đứng quầy nhận phiếu cũng tự biết phải đón người này kỹ hơn, vì đằng sau họ là một khách quen đang đặt niềm tin vào tiệm.
Với shop online: mã đi theo tin nhắn
Người bán online không có phiếu giấy, nhưng có tin nhắn. Mỗi khách quen hài lòng được gửi một tin ngắn có kèm mã của họ, để họ chuyển tiếp cho bạn bè: "Cảm ơn chị đã ủng hộ shop. Bạn chị muốn đặt thì nhắn shop kèm mã HANG03 giúp em nha, để em biết mà cảm ơn chị."
Khi khách mới nhắn kèm mã, chủ shop lưu tên khách mới cùng mã đó, ví dụ "Thảo HANG03", rồi ghi một dòng vào bảng: ngày, khách mới, mã người giới thiệu. Nếu khách mới không nhắn mã mà chỉ nói "bạn em chỉ", hỏi lại nhẹ: "Dạ bạn chị tên gì để em gửi lời cảm ơn ạ?" rồi tự đối chiếu với danh sách mã.
Một điều cần tránh: đừng bắt khách mới phải nhập mã mới được mua, hay đòi mã mới được giá tốt rồi khách không có mã thì bị đối xử khác. Mã là để đo và để cảm ơn, không phải rào cản. Khách quên mã vẫn phải được phục vụ như mọi người, chủ shop tự hỏi thêm để ghi cho đúng.
Đếm cuối tháng giống tiệm có quầy: bao nhiêu khách mới có mã, mã nào xuất hiện nhiều, khách mới mang mã đã đặt lần hai chưa. Với shop online, con số cuối này đặc biệt quan trọng vì khách mua qua mạng dễ mua một lần rồi thôi.
Hay làm và nên làm khi dùng mã
Mã riêng chính xác hơn câu hỏi miệng, nhưng cũng dễ bị dùng sai. Vài lỗi hay gặp:
| Hay làm | Vì sao phản tác dụng | Nên làm |
|---|---|---|
| Phát mã cho mọi khách, kể cả khách lần đầu | Sổ mã dài vô ích, phần lớn mã không ai dùng | Chỉ giao mã cho khách quen đã hài lòng |
| Thưởng tiền mặt theo số khách mang mã | Khách bắt đầu tự giới thiệu chính mình hoặc người nhà để nhận thưởng | Cảm ơn bằng lời, ưu đãi nhỏ bằng dịch vụ |
| Mã dài, nhiều ký tự lạ | Khách mới đọc sai, người đứng quầy ghi sai | Tên gọi cộng hai số |
| Không ghi sổ khi giao mã | Vài tháng sau không biết mã là của ai | Trang "Mã đã giao" có đặc điểm nhận ra |
| Đếm xong để đó, không cảm ơn ai | Người giới thiệu không biết lời kể của họ có tác dụng | Báo lại cho người có mã mỗi khi có khách mang phiếu |
Chuyện tự giới thiệu chính mình, tức một người dùng mã của mình cho lần mua sau của chính họ, hiếm khi xảy ra nếu phần thưởng nhỏ. Nếu thấy một mã có quá nhiều "khách mới" mà người đứng quầy không nhận ra ai mới thật, hỏi thẳng người có mã một cách nhẹ nhàng, đừng buộc tội.
Đọc sổ mã sau một tháng
Giả định tháng đầu anh Lộc giao mã cho mười hai khách quen, mỗi người năm phiếu. Cuối tháng, hộp phiếu có mười chín tấm. Nhìn theo mã: TUAN02 chiếm bảy tấm, hai mã khác mỗi mã ba tấm, sáu tấm còn lại rải ở bốn mã, năm mã không có tấm nào. Như vậy gần như toàn bộ khách mang phiếu đến từ một nửa số khách quen được giao mã, và riêng một người kéo gần bốn phần mười.
Đọc tiếp cột "đã quay lại chưa". Trong bảy khách mang mã TUAN02, năm người đã quay lại lần hai. Trong sáu khách rải rác, chỉ một người quay lại. Có thể anh Tuấn giới thiệu đúng người cần, người cùng xưởng, xe hay hỏng vặt, còn những mã khác đến từ khách tiện tay đưa phiếu cho người không mấy khi cần sửa xe.
Năm mã không có tấm nào cũng là thông tin. Có người quên phiếu trong ví, có người không quen giới thiệu ai. Không cần thúc ép họ. Nếu muốn biết, lần tới khách ghé hỏi nhẹ: "Mấy cái phiếu bữa trước anh còn giữ không, có ai hỏi sửa xe không anh?" Câu trả lời thường là "quên mất", và đó là câu trả lời bình thường.
Từ sổ này, anh Lộc biết phải chăm ai trước: gặp anh Tuấn thì cảm ơn kỹ, thỉnh thoảng kiểm tra xe miễn phí, và hỏi xưởng anh làm có thêm ai mới về không. Không phải để biến anh Tuấn thành người làm thuê, mà vì đó là người đang tin tiệm nhiều nhất.
Mã riêng ở vài kiểu tiệm khác
Tiệm tóc, tiệm làm móng. Khách quen hay được bạn hỏi "làm tóc ở đâu mà đẹp vậy". Lúc khách soi gương ưng ý là lúc đưa phiếu: "Chị thích thì cầm giùm em mấy phiếu, bạn chị hỏi thì đưa nha, em ghi tên chị trên đó rồi." Thợ nào làm cho khách mang phiếu thì ghi luôn tên thợ vào sổ, để biết khách được kể về tiệm hay về một tay thợ cụ thể.
Tiệm bánh nhận đặt trước. Mã đi theo hộp bánh: một tấm phiếu nhỏ kẹp dưới dây buộc, ghi mã của người đặt. Khách dự tiệc ăn thấy ngon, cầm phiếu hỏi chỗ đặt. Khi họ gọi đặt bánh, câu hỏi tự nhiên là "Dạ chị có giữ cái phiếu nhỏ trong hộp bánh hôm trước không, đọc giùm em mấy chữ trên đó."
Tiệm may đo. Khách quen mặc đồ đẹp đi đám cưới là dịp được hỏi nhiều nhất. Đưa phiếu khi khách tới lấy đồ cho dịp lớn, không đưa ở lần sửa lai quần.
Tiệm hoa. Người nhận hoa thường không phải người mua. Phiếu kẹp trong bó hoa mang mã của người mua, để khi người nhận tới tiệm, chủ tiệm biết ai đã gián tiếp giới thiệu họ.
Câu hỏi thường gặp
Mã giới thiệu riêng nên đặt thế nào cho dễ nhớ?
Dùng tên gọi của khách quen cộng hai số, như TUAN02, để đọc được thành tiếng và phân biệt người trùng tên. Không dùng số điện thoại hay thông tin riêng làm mã. Viết sẵn mã lên phiếu hoặc vào tin nhắn để khách quen không phải học thuộc.
Có cần thưởng cho người giới thiệu theo số khách mang mã không?
Không bắt buộc, và thưởng tiền mặt theo đầu người dễ làm khách tự giới thiệu chính mình. Cảm ơn bằng lời, báo cho họ biết có người mang phiếu tới, hoặc một ưu đãi nhỏ bằng dịch vụ thường đủ và giữ được quan hệ tự nhiên.
Khách mới quên phiếu hoặc quên mã thì làm sao?
Vẫn phục vụ bình thường, rồi hỏi nhẹ tên người đã chỉ để tự đối chiếu với danh sách mã. Mã là công cụ để đo và để cảm ơn, không được biến thành điều kiện để mua hàng hay để được đối xử tử tế.
Bao nhiêu khách quen thì nên bắt đầu dùng mã riêng?
Khi tiệm đã có chừng mười khách quen hay giới thiệu người khác và đã hỏi nguồn khách bằng miệng vài tuần. Tiệm còn ít khách mới mỗi tuần thì hỏi chuyện trực tiếp là đủ. Mã riêng hợp nhất với tiệm mà khách đến vì được chỉ.
Mã có nhiều khách mới bất thường thì xử lý ra sao?
Kiểm lại trong sổ xem người đứng quầy có nhận ra những khách đó là mới thật không. Nếu nghi có người dùng mã cho chính mình, hỏi thẳng nhẹ nhàng và không buộc tội. Phần thưởng nhỏ thường làm chuyện này hiếm khi xảy ra.
Shop bán online dùng mã giới thiệu thế nào?
Gửi cho khách quen một tin nhắn cảm ơn có kèm mã để họ chuyển cho bạn. Khách mới nhắn kèm mã thì lưu tên khách cùng mã đó và ghi một dòng vào bảng. Cuối tháng đếm số khách có mã và xem họ đã đặt lần hai chưa.